Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài Bạch truật (Atractylodes macrocephala Koidz.) thuộc họ Cúc (Asteraceae)
Dược học
Luận án tập trung nghiên cứu loài Bạch truật (Atractylodes macrocephala Koidz.) thuộc họ Cúc (Asteraceae), một dược liệu tự nhiên có tiềm năng lớn trong y học cổ truyền nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học, đặc biệt là Bạch truật trồng tại Việt Nam và các chế phẩm truyền thống. Mục tiêu chính của luận án là nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá một số hoạt tính sinh học *in vivo* của cao chiết và các hợp chất phân lập từ Bạch truật thu hái ở Việt Nam. Đồng thời, so sánh sự thay đổi các thành phần hóa học giữa Bạch truật phiến và các mẫu chế biến theo phương pháp y học cổ truyền bằng kỹ thuật HPLC-DAD, cũng như ứng dụng phương pháp metabolomics để đánh giá sự biến đổi này.
Kết quả nghiên cứu đã phân lập và xác định cấu trúc 11 hợp chất từ củ Bạch truật phiến, trong đó có 2 hợp chất mới là AM1 (eudesma-4(15),7-diene-3a,9β,11-triol) và AM2 (eudesma-4(15),7-diene-1β,3α,9β,11-tetraol), cùng 9 hợp chất đã biết. Từ củ Bạch truật chế biến theo phương pháp sao cám mật, luận án đã phân lập và xác định 8 hợp chất, bao gồm 1 hợp chất mới AMBH1 (methyl (4R*, 5S*)-2,5-dihydroxy-3,5-dimethyl-4-oxocyclopent-2-ene-1-carboxylate) và 1 hợp chất đã biết AMBH5 khác biệt so với củ Bạch truật phiến, cùng 6 hợp chất chung.
Về hoạt tính sinh học, hợp chất AM11 thể hiện hoạt tính quét gốc tự do DPPH mạnh nhất. Các hợp chất khác và cao chiết đều cho hoạt tính chống oxy hóa yếu hoặc không có. Hoạt tính kháng viêm (ức chế sản sinh NO trên tế bào RAW264.7) của các hợp chất phân lập đều ở mức yếu, ngoại trừ AMBH1 và AMBH5 không thể hiện hoạt tính. Đối với hoạt tính gây độc tế bào ung thư, AM8 cho hoạt tính trung bình trên dòng tế bào ung thư phổi A549, trong khi các hợp chất và cao chiết khác chỉ thể hiện hoạt tính yếu đến không có.
Luận án cũng đã xây dựng thành công phương pháp phân tích định lượng đồng thời 6 hoạt chất (AM4, AM5, AM8, AM9, AM10, AM11) bằng HPLC-DAD và xác định chúng là các chất chỉ thị để phân biệt các mẫu Bạch truật phiến và các mẫu chế biến truyền thống (ngâm chích rượu, sao hoàng thổ, sao cám mật). Đây là nghiên cứu đầu tiên về sự biến đổi của các hợp chất này dưới các phương pháp chế biến dược liệu truyền thống, kết hợp phân tích thống kê đa biến để xác định thành phần hóa học đặc trưng cho từng nhóm mẫu.
Tính cấp thiết của luận án
Mục tiêu của luận án:
Nội dung của luận án bao gồm:
1.1.1. Giới thiệu về thực vật loài bạch truật
1.1.2. Ứng dụng của loài Bạch truật trong y học cổ truyền
1.2.1. Các nghiên cứu về thành phần hoá học loài Bạch truật
1.2.2. Các nghiên cứu về hoạt tính sinh học loài bạch truật
1.2.3. Một số nghiên cứu trong nước về loài Bạch truật
1.3. Một số nghiên cứu về thành phần hoá học và hoạt tính sinh học của củ Bạch truật được chế biến theo các phương pháp y học cổ truyền
2.1. Đối tượng nghiên cứu
2.2.1. Phương pháp chế biến mẫu củ Bạch truật theo y học cổ truyền
2.2.2. Phương pháp phân lập các hợp chất
2.2.3. Phương pháp xác định cấu trúc hoá học các hợp chất
2.2.4. Phương pháp đánh giá hoạt tính sinh học
2.2.5. Phương pháp phân tích và định lượng
2.2.6. Phương phân tích định tính
3.1.1. Phân lập các hợp chất từ mẫu củ Bạch truật
3.1.2. Phân lập các hợp chất từ mẫu củ Bạch truật sao cám mật
3.2. Thông số vật lý và dữ liệu phổ của các hợp chất phân lập được
3.3.1. Kết quả thử hoạt tính quét gốc tự do DPPH
3.3.2. Kết quả thử hoạt tính ức chế sản sinh NO
3.3.3. Kết quả thử hoạt tính gây độc tế bào ung thư
4.1.1. Các hợp chất phân lập từ mẫu củ Bạch truật
4.1.2. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập từ mẫu củ Bạch truật sao cám mật
4.2.1. Hoạt tính quét gốc tự do DPPH
4.2.2. Hoạt tính ức chế sản sinh NO
4.2.3. Hoạt tính gây độc tế bào ung thư
4.3.1. Tối ưu hóa điều kiện phân tích
4.3.2. Thiết lập đường chuẩn, giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ)
4.3.3. Độ chụm và độ chính xác
4.3.4. Kết quả định lượng và thống kê đa biến
Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học
Kết quả nghiên cứu về hoạt tính sinh học
Kết quả nghiên cứu về phân tích và định lượng các hợp chất trong các mẫu Bạch truật được chế biến theo y học cổ truyền