NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ HORMON SINH DỤC VÀ MỘT SỐ DẤU ẤN SINH HỌC CHU CHUYỂN XƯƠNG Ở BỆNH NHÂN NAM LOÃNG XƯƠNG
Nội Tiết
Loãng xương nam giới là một vấn đề sức khỏe đáng quan tâm do tỉ lệ mắc bệnh và tử vong cao khi có biến chứng gãy xương, nhưng ở Việt Nam, các nghiên cứu về đối tượng này còn hạn chế. Luận án này được thực hiện nhằm đánh giá nồng độ hormon sinh dục (testosterone, estradiol, SHBG), osteocalcin, và β-CTX ở nam giới loãng xương và không loãng xương, xác định mối tương quan giữa các chỉ số này với mật độ xương. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhằm đánh giá các yếu tố liên quan đến loãng xương ở nam giới, xây dựng mô hình tiên đoán, và xác định độ nhạy, độ đặc hiệu, điểm cắt của các chỉ số sinh học trong chẩn đoán. Đây là luận án đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu đồng thời các yếu tố này ở bệnh nhân nam loãng xương.
Nghiên cứu cắt ngang phân tích có so sánh nhóm chứng, được tiến hành trên 214 nam giới ≥ 50 tuổi (gồm 110 đối tượng loãng xương và 104 đối tượng không loãng xương) tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM từ tháng 01/2013 đến 01/2017. Các tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương dựa trên T-score ≤ -2.5 tại cổ xương đùi, toàn bộ xương đùi hoặc cột sống thắt lưng theo WHO.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nồng độ các hormon sinh dục (trừ chỉ số estrogen tự do) ở nhóm loãng xương thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm không loãng xương. Ngược lại, nồng độ osteocalcin và β-CTX ở nhóm loãng xương cao hơn. Có tương quan thuận mức độ yếu giữa các chỉ số hormon sinh dục với mật độ xương tại cột sống thắt lưng, cổ xương đùi, toàn bộ xương đùi. Đặc biệt, tương quan nghịch mức độ mạnh được ghi nhận giữa dấu ấn chu chuyển xương β-CTX với mật độ xương ở các vị trí này. Các yếu tố liên quan loãng xương nam giới bao gồm tăng nồng độ β-CTX và giảm nồng độ testosterone toàn phần. Luận án cũng xây dựng phương trình hồi quy logistic để tính xác suất mắc loãng xương: Log(odds(P)) = -8,79 + 0,05*β-CTX – 0,02*Testosterone. β-CTX và testosterone được chứng minh có giá trị rất tốt trong chẩn đoán loãng xương ở nam giới ≥ 50 tuổi, với điểm cắt β-CTX là 350,60 pg/ml (độ nhạy 82,7%, độ đặc hiệu 91,3%) và testosterone là 315,10 ng/dl (độ nhạy 75,5%, độ đặc hiệu 84,6%). Trong khi đó, estradiol, SHBG và osteocalcin không có giá trị tốt trong chẩn đoán.
Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các thầy thuốc lâm sàng quan tâm hơn đến việc phát hiện, tầm soát sớm, chẩn đoán và điều trị loãng xương ở nam giới. Phương trình tiên đoán dựa trên xét nghiệm máu có thể áp dụng tại các cơ sở chưa có máy đo mật độ xương, góp phần dự phòng biến chứng hiệu quả.