Luận án Nghiên cứu khai thác, xây dựng và sử dụng kênh hình trong dạy học một số kiến thức vật lý 11 trung học phổ thông

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU KHAI THÁC, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "NGHIÊN CỨU KHAI THÁC, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG" của nghiên cứu sinh Lê Thị Cẩm Tú, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Lê Văn Giáo và PGS.TS. Lê Phước Lượng, đã đạt được nhiều kết luận mới quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Về mặt lý luận, luận án đã góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về kênh hình trong dạy học nói chung và trong dạy học Vật lý (VL) ở trường THPT nói riêng. Từ đó, luận án đề xuất một khái niệm mới về kênh hình trong dạy học VL, định nghĩa nó là một trong những phương tiện dạy học mang thông tin dưới dạng hình ảnh, được truyền tải theo cách thức phù hợp với mục tiêu dạy học và tác động đến giác quan của học sinh. Dựa trên khái niệm này, kênh hình được phân loại thành hai dạng chính: kênh hình tĩnh (truyền thống, bao gồm hình vẽ, tranh ảnh, biểu bảng, sơ đồ, đồ thị) và kênh hình động (hiện đại, như video clip, phim thí nghiệm mô phỏng bằng máy tính). Luận án cũng đề xuất ba mức độ khai thác, xây dựng kênh hình cùng với quy trình cụ thể để giáo viên có thể áp dụng vào các mục đích dạy học khác nhau. Đặc biệt, việc xây dựng quy trình sử dụng kênh hình trong tổ chức dạy học VL ở THPT, và việc vận dụng quy trình này vào một số kiến thức VL, được kỳ vọng sẽ giúp học sinh tiếp thu bài dễ dàng, ghi nhớ kiến thức bền vững, đồng thời bước đầu phát triển tính tích cực nhận thức, qua đó nâng cao hiệu quả dạy học môn VL. Dựa trên kho tư liệu đã xây dựng, luận án còn đề xuất quy trình thiết kế tiến trình dạy học có sử dụng kênh hình.

Về mặt thực tiễn, luận án đã tiến hành phân tích đặc điểm nội dung chương trình VL lớp 11, tập trung vào hai chương "Từ trường" và "Cảm ứng điện từ". Dựa trên nghiên cứu hệ thống kênh hình sẵn có trong sách giáo khoa và nhận diện những hạn chế, nghiên cứu đã khai thác và xây dựng thành công một kho tư liệu kênh hình phong phú, bao gồm 205 hình tĩnh và 129 hình động. Kho tư liệu này đã được số hóa nhằm hỗ trợ giáo viên tiết kiệm thời gian tìm kiếm và sử dụng kênh hình, làm cho bài giảng trở nên sinh động và hiệu quả hơn. Áp dụng quy trình thiết kế tiến trình dạy học với kênh hình, luận án đã thiết kế tiến trình cho 5 bài thuộc hai chương nói trên, nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo, tự lập, giúp học sinh thu nhận và ghi nhớ kiến thức bền vững, rèn luyện thao tác tư duy VL. Kết quả thực nghiệm sư phạm đã minh chứng tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng kênh hình trong dạy học VL ở trường THPT, khẳng định vai trò của nó trong việc phát triển tính tích cực nhận thức của học sinh và nâng cao chất lượng dạy học môn VL.