Đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng rừng phòng hộ (RPH) bền vững tại vùng Tây Nguyên.
Lâm nghiệp
Luận án tập trung nghiên cứu về rừng phòng hộ (RPH) tại vùng Tây Nguyên, bao gồm 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng với tổng diện tích tự nhiên 5.461.325 ha. Theo số liệu kiểm kê rừng năm 2020, diện tích RPH vùng Tây Nguyên là 648.751 ha, trong đó diện tích đất có rừng là 544.739 ha, chiếm 83,98% diện tích RPH.
Tính cấp thiết của nghiên cứu xuất phát từ thực trạng thiếu hụt các công trình đi sâu nghiên cứu, xác định diện tích, phân bố và chất lượng RPH cần thiết đến từng cấp huyện, tỉnh để đảm bảo chức năng phòng hộ có hiệu quả, cũng như sự chưa đầy đủ của các giải pháp quản lý bền vững hiện hành. Luận án nhằm đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng RPH bền vững tại vùng Tây Nguyên, với đối tượng nghiên cứu là Rừng Phòng Hộ Đầu Nguồn (RPHĐN) vùng Tây Nguyên. Phạm vi nghiên cứu tập trung xác định diện tích rừng cần thiết, phân bố và chất lượng RPH cho từng huyện, tỉnh trên toàn vùng.
Đóng góp mới của luận án là lần đầu tiên xác định được diện tích cần thiết, phân bố, chất lượng RPH vùng Tây Nguyên để đảm bảo chức năng phòng hộ có hiệu quả, đồng thời đề xuất các giải pháp tích cực để quản lý RPH theo hướng bền vững. Phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra đặc điểm cấu trúc RPH bằng hệ thống 430 ô tiêu chuẩn tạm thời, thu thập thông số về độ cao, độ dốc, loại đất, độ dày tầng đất, tầng thảm rơi. Luận án cũng phân nhóm lập địa theo khả năng phòng hộ và thiết lập tương quan giữa dòng chảy mặt, xói mòn đất với chỉ số cấu trúc rừng, độ dốc và độ dày tầng đất.
Kết quả nghiên cứu cho thấy diện tích RPH vùng Tây Nguyên biến động 321.073 ha từ năm 2002 đến 2020, chủ yếu do rà soát, quy hoạch lại 3 loại rừng. Đặc điểm cấu trúc rừng đầu nguồn có chiều cao trung bình dao động từ 11-18m, độ tàn che tầng cây cao biến thiên từ 30-85%. Chỉ số cấu trúc rừng (C) biến động từ 5-16, với chỉ số C càng lớn thì chức năng phòng hộ của rừng càng cao. Vùng Tây Nguyên có tỷ lệ diện tích nhóm lập địa theo khả năng phòng hộ là 10,5% tốt (S1), 65,2% khá và trung bình (S2), 24,3% kém (S3). Các yếu tố tác động đến RPH bao gồm ảnh hưởng của thể chế chính sách và suy thoái rừng do cháy (150 vụ cháy rừng từ 2011-2017 làm mất 809,17 ha). Luận án đã nghiên cứu chỉ số cấu trúc rừng, xác định diện tích và phân bố RPH cần thiết cho khả năng giữ nước và chống xói mòn. Các giải pháp quản lý bền vững RPHĐN vùng Tây Nguyên được đề xuất tập trung vào quy hoạch (diện tích, không gian, cấu trúc) và chính sách (chống mất rừng và suy thoái).