NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TAI BIẾN MÔI TRƯỜNG LIÊN QUAN ĐẾN HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN KHU VỰC NGHỆ AN – HÀ TĨNH VÀ XÂY DỰNG GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU
Kỹ thuật môi trường
Luận án "Nghiên cứu đánh giá tai biến môi trường liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản khu vực Nghệ An – Hà Tĩnh và xây dựng giải pháp giảm thiểu" của Nguyễn Thị Hòa, ngành Kỹ thuật môi trường, năm 2020, tập trung giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường và tai biến địa chất ngày càng gia tăng do hoạt động khai thác khoáng sản, đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực Nghệ An – Hà Tĩnh. Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các yếu tố nguy cơ, phân tích các dạng tai biến môi trường có khả năng xảy ra, khoanh vùng các khu vực có nguy cơ tại Nghệ An – Hà Tĩnh, và đề xuất các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu.
Về phương pháp, luận án đã kết hợp các mô hình tính toán thống kê tiên tiến như Bayes, Hệ số tin cậy (CF), hồi quy logic và mạng nơron nhân tạo (ANN) để đánh giá nguy cơ trượt lở và lũ bùn đá. Mô hình phần tử hữu hạn CTRAN/W được sử dụng để mô phỏng quá trình di chuyển của các chất ô nhiễm. Đặc biệt, luận án đã ứng dụng triệt để phương pháp phân tích ảnh viễn thám và công nghệ GIS để xây dựng cơ sở dữ liệu và xác định các yếu tố ảnh hưởng, cũng như phân tích biến động các diện tích khai thác khoáng sản.
Kết quả nghiên cứu đã xác định 4 dạng nguy cơ tai biến môi trường chính liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản tại khu vực nghiên cứu: 1) khả năng phát tán khói bụi trong không khí, 2) khả năng phát tán các chất ô nhiễm theo mạng lưới sông suối, 3) nguy cơ xảy ra trượt lở tại các sườn tầng khai thác và bãi đổ thải, và 4) nguy cơ xảy ra lũ bùn đá khi có sự cố vỡ đập quặng đuôi. Luận án đã tiến hành đánh giá chi tiết nguy cơ trượt lở và lũ bùn đá tại vùng Quỳ Hợp, Tương Dương (Nghệ An), và mô phỏng quá trình lan truyền Asen từ các bãi thải quặng đuôi tại mỏ thiếc Bản Cô và mỏ đá hoa Châu Hồng. Kết quả phân vùng nguy cơ ô nhiễm môi trường tại vùng ven biển Thạch Hà – Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh) và Quỳ Hợp (Nghệ An) cho thấy ô nhiễm nghiêm trọng đến đặc biệt nghiêm trọng với các thành phần Pb, Zn, Mn, Cd, As. Nguyên nhân gây tai biến được phân tích từ yếu tố tự nhiên và nhân sinh, cũng như công tác quản lý.
Luận án đề xuất chiến lược giảm thiểu rủi ro toàn diện, bao gồm 5 nhóm giải pháp chính: quản trị rủi ro, phòng tránh, đánh giá rủi ro, giáo dục – kiến thức, và giảm thiểu tổn thương, nhấn mạnh sự phối hợp đồng bộ giữa các giải pháp hành chính và kỹ thuật để phát triển bền vững. Luận án đã hoàn thành 11 bài báo khoa học có uy tín.