Luận án Nghiên cứu đặc trưng sự chuyển nghĩa từ loại danh từ sang đại từ và danh từ sang tính từ trong tiếng Việt (Trên ngữ liệu một số nhóm từ)

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU ĐẶC TRƯNG SỰ CHUYỂN NGHĨA TỪ LOẠI DANH TỪ MANG THUỘC TÍNH NGHĨA ĐẠI TỪ VÀ DANH TỪ MANG THUỘC TÍNH NGHĨA TÍNH TỪ TRONG TIẾNG VIỆT (TRÊN NGỮ LIỆU MỘT SỐ NHÓM TỪ)

Ngành:

Ngôn ngữ học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghiên cứu đặc trưng sự chuyển nghĩa từ loại danh từ mang thuộc tính nghĩa đại từ và danh từ mang thuộc tính nghĩa tính từ trong tiếng Việt (Trên ngữ liệu một số nhóm từ)" của Dương Thị Dung tập trung làm rõ hiện tượng chuyển nghĩa trong tiếng Việt, một lĩnh vực quan trọng nhưng chưa được quan tâm đầy đủ, đặc biệt là sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn từ điển học. Công trình này giải quyết khoảng trống nghiên cứu về sự chuyển nghĩa của danh từ mang thuộc tính nghĩa đại từ và danh từ mang thuộc tính nghĩa tính từ, vốn chưa được khảo sát chính thức.

Mục đích chính của luận án là nghiên cứu sự biến đổi và chuyển nghĩa của các đơn vị từ này nhằm làm rõ hơn nội dung của sự chuyển nghĩa trong phạm vi thực từ. Luận án thực hiện các nhiệm vụ như tổng quan tình hình nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý luận, xác định cách hiểu về bản chất nghĩa từ vựng danh từ và sự chuyển nghĩa, cũng như miêu tả, phân tích nội dung, biểu hiện và tiến trình phát triển nghĩa của các nhóm danh từ được chọn (ví dụ: bác, cô, ông, bà, cha, mẹ; anh hùng, bình dân, cách mạng, phúc, quê, sách vở, bụi, gan). Ngữ liệu được khai thác từ các từ điển tiếng Việt theo trục lịch sử và ngữ cảnh từ Chương trình tra cứu ngữ cảnh tiếng Việt.

Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng ngữ nghĩa từ vựng không phải là bất biến mà có sự biến động, phát triển. Luận án đã làm sáng tỏ quá trình chuyển biến nghĩa của danh từ mang thuộc tính nghĩa đại từ, cho thấy một từ có thể đảm nhận cả nghĩa danh từ và đại từ, với nghĩa xưng hô mở rộng từ gia đình ra xã hội. Tương tự, đối với danh từ mang thuộc tính nghĩa tính từ, luận án chỉ ra rằng những danh từ có sẵn nét nghĩa thuộc tính/phẩm chất có khả năng chuyển nghĩa sang tính từ, thông qua các phương thức ẩn dụ và hoán dụ. Sự chuyển nghĩa này diễn ra theo quy tắc, nhất quán và đồng loạt, với cơ chế biến đổi nghĩa bao gồm mất, rút gọn, thay đổi tính chất hoặc mở rộng nét nghĩa.

Công trình này không chỉ góp phần giải thích bản chất của hiện tượng chuyển nghĩa, xu hướng biến đổi nghĩa từ vựng tiếng Việt, mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc biên soạn từ điển chính xác, khoa học cũng như hỗ trợ giảng dạy và học tập tiếng Việt, giúp người dùng nắm bắt tốt hơn về nghĩa từ vựng.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và Cơ sở lí luận
• Chương 2: Đặc trưng chuyển biến nghĩa của danh từ mang thuộc tính nghĩa đại từ (Nghiên cứu trường hợp)
• Chương 3: Đặc trưng chuyển biến nghĩa của danh từ mang thuộc tính nghĩa tính từ (Nghiên cứu trường hợp)