Luận án – Nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng quy trình giám sát biến động thoái hóa đất bằng công nghệ viễn thám và GIS

Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia. Việt Nam cũng như các quốc gia nhiệt đới khác, tài nguyên đất luôn chịu tác động mạnh mẽ của khí hậu, đặc biệt trong bối cảnh gia tăng của các hình thái thời tiết cực đoan. Trong chiến lược phát triển bền vững, mục tiêu quản lý, sử dụng đất bền vững luôn được đặt lên hàng đầu. Có thể nói, tài nguyên đất đai là tài nguyên không tái tạo, được ưu tiên bảo vệ và sử dụng theo kế hoạch, quy hoạch do nhà nước quản lý. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 43/2010/QĐ-TTg ngày 02 tháng 6 năm 2010 về việc ban hành Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia. Trong nội dung Quyết định, thoái hóa đất là một trong các chỉ tiêu thuộc hệ thống chỉ tiêu thống kê Quốc gia và Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao nhiệm vụ báo cáo kết quả.

Thoái hóa đất là khái niệm chung để chỉ đất bị thay đổi những đặc tính và tính chất vốn có ban đầu (theo chiều hướng xấu) do sự tác động của điều kiện tự nhiên và con người. Các loại hình thoái hóa đất như: Xói mòn đất do mưa, Suy giảm độ phì, Mặn hóa, Phèn hóa, Sa mạc hóa, Kết von, Bạc màu, Ngập úng, Lũ quét, Trượt và sạt lở, Ô nhiễm… Mỗi loại hình thoái hóa đều đã được nhiều nghiên cứu và đưa ra được mô hình đánh giá, từ chỉ tiêu, tiêu chí, chỉ thị và ngưỡng đánh giá. Từ các mô hình thực nghiệm đến các mô hình lý thuyết đã được đưa ra nhằm định lượng được mức độ thoái hóa theo các chỉ thị của các loại hình, thông qua bản đồ để biểu thị các ngưỡng thoái hóa đất như thoái hóa mạnh, thoái hóa trung bình, thoái hóa yếu hay không thoái hóa. Từ các loại hình thoái hóa đất chúng ta có thể xây dựng được bản đồ thoái hóa đất tổng hợp. Đây là tài liệu quan trọng trong công tác quản lý của mỗi cấp địa phương về nguồn tài nguyên không tái tạo vô cùng quan trọng của quốc gia.

Dữ liệu và công nghệ viễn thám đã được đánh giá như một phương pháp hiện đại, hiệu quả trong chiết xuất thông tin về đối tượng, quá trình biến động trên bề mặt đất, trong đó có các loại hình thoái hóa đất với các chỉ tiêu, chỉ thị trong các mô hình thoái hóa đất. Việt Nam đã phóng thành công vệ tinh VNRedSat-1 cung cấp ảnh vệ tinh có độ phân giải cao và chủ động trên lãnh thổ Việt Nam tạo thuận lợi cho các nhiệm vụ điều tra cơ bản về đất đai, trong đó có nhiệm vụ giám sát biến động thoái hóa đất. Chiết tách thông tin từ dữ liệu viễn thám thông qua giải đoán, các kênh phổ, ảnh chỉ số, dựa trên pixel ảnh hay cấu trúc ảnh… là thế mạnh của viễn thám, hỗ trợ nhiều thông tin quan trọng mà các phương pháp truyền thống khó có thể thu nhận được. Đó là vấn đề cần được nghiên cứu nhằm đề xuất được giải pháp trong nâng cao tối đa khả năng ứng dụng dữ liệu, công nghệ viễn thám trong lượng hóa các loại hình thoái hóa đất phục vụ giám sát thoái hóa đất.