Tên luận án:
NGHIÊN CỨU BẢO TỒN MỘT SỐ LOÀI CÂY DƯỢC LIỆU CÓ NGUY CƠ BỊ ĐE DỌA TẠI VƯỜN QUỐC GIA HOÀNG LIÊN, TỈNH LÀO CAI
Ngành:
Khoa học Môi trường
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tập trung nghiên cứu bảo tồn các loài cây dược liệu có nguy cơ bị đe dọa tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai. Vườn Quốc gia Hoàng Liên là trung tâm đa dạng sinh học quan trọng, tuy nhiên, các hoạt động của con người như du lịch, xây dựng đã tác động lớn đến hệ sinh thái và đa dạng loài. Các nghiên cứu trước đây còn hạn chế về cây dược liệu, đặc biệt là các loài có nguy cơ bị đe dọa, thiếu tiêu chí xác định nguy cơ và phân tích mối quan hệ sinh thái, di truyền sâu rộng.
Mục tiêu tổng quát của đề tài là xác định các loài cây dược liệu có nguy cơ tại VQG Hoàng Liên và đề xuất giải pháp bảo tồn. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá thực trạng đa dạng sinh học và xác định các loài dược liệu nguy cấp; xác định yếu tố sinh thái - môi trường ảnh hưởng đến sự phân bố; đánh giá quan hệ di truyền bằng chỉ thị sinh học phân tử; và đề xuất giải pháp bảo tồn. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu về sinh thái, phân bố, đa dạng di truyền, thực trạng nguy cơ tuyệt chủng, đồng thời mang ý nghĩa thực tiễn trong việc góp phần bảo tồn bền vững tài nguyên và thúc đẩy khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn gen, nâng cao thu nhập cho người dân.
Đóng góp mới của luận án là đã sử dụng tri thức bản địa để đánh giá và xác định 15 loài dược liệu quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa tuyệt chủng tại VQG Hoàng Liên, bao gồm 07 loài rất nguy cấp, 05 loài nguy cấp và 03 loài sẽ nguy cấp. Đồng thời, nghiên cứu đã đánh giá mức độ đa dạng di truyền và xác định được marker phân tử nhận dạng (barcode) cho ba loài tiêu biểu là Bàn tay ma (Heliciopsis lobata), Hoàng liên chân gà (Coptis quinquesecta) và Hoàng tinh hoa đỏ (Polygonatum kingianum), cùng với việc xác định các yếu tố sinh thái - môi trường liên quan đến sự phân bố của chúng. Từ những kết quả này, luận án đề xuất các giải pháp tối ưu để bảo tồn các loài cây dược liệu quý hiếm này.
Mục lục chi tiết:
MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của đề tài
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
- 2.1. Mục tiêu tổng quát
- 2.2. Mục tiêu cụ thể
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- 3.1. Ý nghĩa khoa học
- 3.2. Ý nghĩa thực tiễn
4. Đóng góp mới của luận án
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
- 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
- 2.2. Nội dung nghiên cứu
- 2.2.1. Đánh giá tình trạng nguy cấp của một số loài cây dược liệu tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 2.2.2. Đặc điểm sinh thái tự nhiên của một số cây dược liệu có nguy cơ cần được bảo tồn
- 2.2.3. Kết quả định danh và đánh giá đa dạng di truyền một số loài cây dược liệu có nguy cơ cần được bảo tồn
- 2.2.4. Một số giải pháp bảo tồn cây dược liệu tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 2.3. Phương pháp nghiên cứu
- 2.3.1. Phương pháp điều tra, khảo sát, đánh giá về tình trạng nguy cấp của một số loài cây dược liệu tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh thái tự nhiên của một số cây dược liệu có nguy cơ cần được bảo tồn
- 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu dịnh danh và đánh giá đa dạng di truyền một số loài cây dược liệu có nguy cơ cần được bảo tồn
- 2.3.3.1. Phương pháp tách chiết ADN tổng số
- 2.3.3.2. Phương pháp PCR
- 2.3.3.3. Phương pháp điện di trên gel agarose
- 2.3.3.4. Phương pháp giải trình tự
- 2.3.3.5. Phân tích dữ liệu giải trình tự
- 2.3.4. Phương pháp nghiên cứu trong đề xuất giải pháp bảo tồn
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
- 3.1. Đánh giá tình trạng nguy cấp của một số loài cây dược liệu tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 3.1.1. Hiện trạng đa dạng sinh học và cây dược liệu tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 3.1.1.1. Sự đa dạng tài nguyên thực vật
- 3.2.1.2. Sự đa dạng tài nguyên cây dược liệu
- 3.1.2. Tình hình khai thác và sử dụng cây dược liệu Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 3.1.3. Những kiến thức bản địa về đặc điểm và công dụng của một số cây dược liệu làm thuốc ở Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 3.1.4. Xác định một số loài cây dược liệu quý hiếm và có nguy cơ bị tuyệt chủng tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 3.1.4.1. Các loài cây dược liệu có nguy cơ tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên theo IUCN
- 3.1.4.2. Các loài dược liệu có nguy cơ tại tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên theo Sách đỏ Việt Nam 2007
- 3.1.4.3. Các loài dược liệu có nguy cơ tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên dựa vào cộng đồng
- 3.2. Đặc điểm sinh thái tự nhiên của một số cây dược liệu có nguy cơ cần được bảo tồn
- 3.2.1. Đặc điểm sinh thái tự nhiên của cây Bàn tay ma (Heliciopsis lobata)
- 3.2.1.1. Đặc điểm thực vật học và công dụng
- 3.2.1.2. Đặc điểm sinh thái học
- 3.2.2. Đặc điểm sinh thái tự nhiên của cây Hoàng liên chân gà (Coptis quinquesecta W. T. Wang)
- 3.2.2.1. Đặc điểm thực vật học và công dụng
- 3.2.2.2. Đặc điểm sinh thái học
- 3.2.3. Đặc điểm sinh thái tự nhiên của cây Hoàng tinh hoa đỏ (Polygonatum kingianum Coll et Hemsl.)
- 3.2.3.1. Đặc điểm thực vật học và công dụng
- 3.2.3.2. Đặc điểm sinh thái học
- 3.3. Kết quả định danh và đánh giá đa dạng di truyền một số loài cây dược liệu có nguy cơ cần được bảo tồn
- 3.3.1. Kết quả định danh và đánh giá đa dạng di truyền của cây Bàn tay ma dựa trên trình tự ITS
- 3.3.1.1. Kết quả định danh cây Bàn tay ma dựa trên trình tự ITS
- 3.3.1.2. Kết quả đánh giá đa dạng di truyền các mẫu Bàn tay ma dựa trên trình tự ITS
- 3.3.2. Kết quả định danh và đánh giá đa dạng di truyền các mẫu Hoàng liên chân gà dựa trên trình tự ITS
- 3.3.2.1. Kết quả dịnh danh các mẫu Hoàng liên chân gà dựa trên trình tự ITS
- 3.3.2.2. Kết quả đánh giá đa dạng di truyền các mẫu Hoàng liên chân gà dựa trên trình tự ITS
- 3.3.3. Kết quả định danh và đánh giá đa dạng di truyền các mẫu Hoàng tinh đỏ dựa trên trình tự TrnL-TrnF IGS
- 3.3.3.1. Kết quả định danh các mẫu hoàng tinh đỏ dựa trên trình tự TrnL-TrnF IGS
- 3.3.3.2. Đánh giá đa dạng di truyền các mẫu cây Hoàng tinh hoa đỏ dựa trên trình tự TrnL-TrnF IGS
- 3.4. Một số giải pháp bảo tồn cây dược liệu tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên
- 3.4.1. Cơ sở lý luận của đề xuất giải pháp
- 3.4.2. Đề xuất giải pháp
- 3.4.2.1. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách
- 3.4.2.2. Nhóm giải pháp về phát triển nguồn nhân lực
- 3.4.2.3. Nhóm giải pháp về khoa học công nghệ
- 3.4.2.4. Nhóm giải pháp về Thông tin - Giáo dục - Truyền thông và thu hút cộng đồng tham gia vào công tác bảo tồn ĐDSH
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ