Nghiên cứu ảnh hưởng của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đến tăng trưởng năng suất lao động xã hội ở Việt Nam
Kinh tế học
Luận án "Nghiên cứu ảnh hưởng của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đến tăng trưởng năng suất lao động xã hội ở Việt Nam" được thực hiện trong bối cảnh tăng năng suất lao động xã hội (NSLĐXH) là động lực then chốt cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đặc biệt khi NSLĐXH của Việt Nam vẫn còn thấp so với các nước trong khu vực. Đề tài đặt mục tiêu tổng quát là đánh giá ảnh hưởng của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tới tăng trưởng NSLĐXH tại Việt Nam trong giai đoạn 1995-2018, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy NSLĐXH tăng trưởng nhanh, hiệu quả và bền vững đến năm 2030.
Nghiên cứu tiến hành hoàn thiện cơ sở lý luận, phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và tăng trưởng NSLĐXH ở Việt Nam giai đoạn 1995-2018. Để lượng hóa ảnh hưởng, luận án sử dụng hai mô hình định lượng chính: mô hình hạch toán tăng trưởng và mô hình kinh tế lượng (hồi quy số liệu mảng động), nhằm xem xét tác động của chuyển dịch cơ cấu ngành theo cả cơ cấu lao động và cơ cấu sản lượng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm cấp ngành, cấp vùng và cấp quốc gia, tập trung vào 20 ngành kinh tế cấp 1.
Về mặt lý luận, luận án đã làm rõ hơn ảnh hưởng của chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành đến tăng trưởng NSLĐXH thông qua việc tái phân bổ lao động từ ngành có NSLĐ thấp sang cao. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung lý luận về tăng trưởng NSLĐXH theo cách tiếp cận thay đổi cơ cấu sản xuất hướng tới gia tăng tỷ trọng sản lượng của các ngành có giá trị gia tăng (GTGT) cao, và bổ sung lý thuyết về giải pháp nâng cao NSLĐ trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0.
Kết quả thực nghiệm cho thấy, chuyển dịch cơ cấu lao động có ảnh hưởng tích cực, đóng góp trung bình 45,3% vào tăng trưởng NSLĐXH giai đoạn 1995-2018. Ngược lại, chuyển dịch cơ cấu sản lượng có ảnh hưởng bất lợi, đóng góp trung bình -7,4%. Các ngành như công nghiệp chế biến chế tạo, bán buôn bán lẻ, xây dựng, tài chính-ngân hàng-bảo hiểm là những ngành có đóng góp lớn. Ảnh hưởng của chuyển dịch cơ cấu ngành cũng có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng kinh tế.
Từ những phát hiện này, luận án đề xuất các định hướng và khuyến nghị chính sách, bao gồm việc tiếp tục công nghiệp hóa, hiện đại hóa dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; tập trung phát triển các ngành có NSLĐ và GTGT cao; ưu tiên nguồn lực cho công nghiệp thâm dụng vốn và công nghệ cao; tăng cường đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D); và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu hội nhập và cách mạng công nghiệp 4.0.