Tên luận án:
NGHI LỄ GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI MƯỜNG Ở XÃ CẨM LƯƠNG, HUYỆN CẨM THỦY, TỈNH THANH HÓA
Ngành:
Nhân học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Nghi lễ gia đình của người Mường ở xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa" là một nghiên cứu chuyên sâu trong ngành Nhân học, tập trung khám phá các nghi lễ vòng đời (sinh đẻ, hôn nhân, tang ma) và nghi lễ thờ cúng (tổ tiên, thần linh, vía kéo si, cúng cơm mới) của người Mường tại địa bàn Cẩm Lương. Đề tài này có tính cấp thiết cao trong bối cảnh văn hóa – xã hội truyền thống của người Mường đang trải qua những biến đổi mạnh mẽ dưới tác động của quá trình hiện đại hóa, đô thị hóa, phát triển du lịch và giao thoa văn hóa với người Kinh.
Mục đích của luận án là nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về nghi lễ gia đình của người Mường, làm rõ những đặc trưng, giá trị văn hóa và sự biến đổi của chúng. Đồng thời, đề xuất các khuyến nghị nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong việc xây dựng đời sống văn hóa mới và gia đình tiến bộ, hạnh phúc. Luận án đặt các nghi lễ trong mối quan hệ giữa truyền thống và biến đổi, cố gắng làm rõ những giá trị truyền thống và những thay đổi hiện nay.
Về mặt khoa học, nghiên cứu bổ sung tư liệu mới cho ngành Dân tộc học/Nhân học về các yếu tố đặc trưng và sự biến đổi của nghi lễ, đồng thời làm rõ sự khác biệt so với người Mường ở các tỉnh khác. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiểu biết về giá trị văn hóa tộc người, hỗ trợ công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của người Mường ở Cẩm Lương nói riêng và Thanh Hóa nói chung.
Luận án được kết cấu thành 4 chương, bao gồm tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết, địa bàn nghiên cứu, các nghi lễ liên quan đến chu kỳ vòng đời, các nghi lễ thờ cúng trong gia đình, và xu hướng, nguyên nhân biến đổi cùng giá trị của nghi lễ gia đình trong đời sống văn hóa hiện nay. Nghiên cứu chỉ ra rằng các nghi lễ gia đình, dù có sự giản lược và biến đổi để phù hợp với cuộc sống hiện đại và các quy định của Nhà nước, vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc biểu hiện bản sắc văn hóa tộc người, giáo dục đạo đức, lối sống và cố kết cộng đồng người Mường. Công tác bảo tồn và phát huy cần sự phối hợp đa chiều và sự chủ động của cộng đồng.
Mục lục chi tiết:
MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của đề tài
- 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu của luận án
- 4.1. Phương pháp luận
- 4.2. Phương pháp nghiên cứu
- 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- 6.1. Ý nghĩa lý luận
- 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- 7. Kết cấu của luận án
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
- 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
- 1.1.1. Nghiên cứu về nghi lễ gia đình của các dân tộc ở Việt Nam
- 1.1.2. Nghiên cứu về nghi lễ và nghi lễ gia đình của người Mường ở Việt Nam
- 1.1.3. Nghiên cứu về người Mường và nghi lễ gia đình của người Mường ở Thanh Hóa
- 1.2. Cơ sở lý thuyết
- 1.2.1. Một số khái niệm:
- 1.2.2. Lý thuyết nghiên cứu
- 1.3. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
- 1.3.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
- 1.3.2. Đặc điểm dân số, dân cư
- 1.3.3. Đặc điểm kinh tế - văn hóa - xã hội
- 1.3.3.1. Hoạt động kinh tế:
- 1.3.3.2. Đặc điểm xã hội
- 1.3.3.3. Vài nét về văn hóa
- Tiểu kết chương 1
Chương 2: CÁC NGHI LỄ LIÊN QUAN ĐẾN CHU KỲ VÒNG ĐỜI
- 2.1. Nghi lễ sinh đẻ
- 2.1.1. Quan niệm liên quan đến sinh đẻ và con cái
- 2.1.2. Kiêng kỵ trong giai đoạn mang thai và sinh con
- 2.1.3. Nghi lễ khi sinh
- 2.1.4. Nghi lễ sau khi sinh
- 2.1.4.1. Lễ đầy cữ
- 2.1.4.2. Nghi lễ đầy tháng
- 2.1.4.3. Lễ đặt tên
- 2.1.4.4. Nghi lễ cầu vía
- 2.1.4.5. Nghi lễ cúng Mụ và nghi lễ mời vía (lọi vía)
- 2.1.4.6. Nghi lễ nhập họ
- 2.1.5. Biến đổi trong nghi lễ sinh đẻ
- 2.2. Nghi lễ hôn nhân
- 2.2.1. Quan niệm của người Mường về hôn nhân
- 2.2.2. Nghi lễ trong hôn nhân
- 2.2.2.1. Lễ đi dạm (Ti rám du)
- 2.2.2.2. Lễ ăn hỏi (Ti poi du hay Đi boi du)
- 2.2.2.3. Lễ ra mắt rễ (Pao chầu)
- 2.2.2.4. Lễ cưới, hay còn gọi là lễ rước dâu (Khẻch du, sởc du)
- 2.2.2.5. Lễ Lại mặt (Lại dấu)
- 2.2.3. Nghi lễ hôn nhân đối với các trường hợp khác
- 2.2.3.1. Vợ theo về (Chắn vến seo)
- 2.2.3.2. Tục ở rể (Ti mấn chầu)
- 2.2.4. Biến đổi trong nghi lễ hôn nhân
- 2.3. Nghi lễ tang ma
- 2.3.1. Thế giới tâm linh và quan niệm về cái chết
- 2.3.2. Nghi lễ trong tang ma
- 2.3.2.1. Các bước chuẩn bị trong tang lễ
- 2.3.2.2. Các bước thực hành nghi lễ (Lễ đạp săng và nhập săng (nhập quan), Lễ phát tang, Nghi lễ Mo, Lễ cúng cơm, Lễ đưa tang, Lễ gọi hồn và hạ huyệt, Lễ lấp cửa mả, Lễ đoạn tang)
- 2.3.3. Biến đổi trong nghi lễ tang ma
- Tiểu kết chương 2
Chương 3: CÁC NGHI LỄ THỜ CÚNG TRONG GIA ĐÌNH
- 3.1. Nghi lễ thờ cúng tổ tiên
- 3.1.1. Quan niệm về ma của người Mường
- 3.1.2. Nghi lễ thờ cúng tổ tiên
- 3.2. Nghi lễ thờ một số vị thần linh
- 3.2.1. Nghi lễ thờ cúng Vua bếp
- 3.2.2. Nghi lễ thờ thần Đất
- 3.3. Một số nghi lễ cúng khác
- 3.3.1. Lễ cầu yên, cầu mát (lễ Khống nhá) – thờ 12 vị thần bảo trợ, mỗi năm làm một lần tại gia đình cần làm lễ.
- 3.3.2. Nghi lễ vía kéo si
- 3.3.3. Nghi lễ cúng thần Cun lang cháng Dón – vị thần trông coi về sự an lành của các vật nuôi trong nhà và thần Cun lang cháng Khoong – vị thần trông coi, phù hộ về đánh cá, săn bắt muông thú.
- 3.3.4. Nghi lễ cúng cơm mới (đoóng côốp)
- 3.4. Mức độ niềm tin của người Mường hiện nay đối với nghi lễ thờ cúng tổ tiên, thần linh
- Tiểu kết chương 3
Chương 4: XU HƯỚNG, NGUYÊN NHÂN BIẾN ĐỔI VÀ GIÁ TRỊ CỦA NGHI LỄ GIA ĐÌNH TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA NGƯỜI MƯỜNG HIỆN NAY
- 4.1. Xu hướng biến đổi nghi lễ trong gia đình người Mường
- 4.1.1. Sự giản lược hóa hoặc biến mất trong quan niệm và thực hành nghi lễ gia đình của người Mường
- 4.1.2. Những nét mới trong quan niệm và thực hành những nghi lễ gia đình của người Mường
- 4.2. Nguyên nhân của sự biến đổi nghi lễ trong gia đình
- 4.3. Các giá trị của nghi lễ gia đình hiện nay
- 4.3.1. Giá trị của nghi lễ gia đình trong đời sống văn hóa tộc người
- 4.3.1.1. Biểu hiện bản sắc văn hóa tộc người
- 4.3.1.2. Giáo dục đạo đức, lối sống cho con người
- 4.3.1.3. Cố kết giữa cá nhân, gia đình và cộng đồng
- 4.3.2. Giá trị của nghi lễ gia đình trong xây dựng đời sống nông thôn mới
- 4.4. Một số khuyến nghị về bảo tồn và phát huy các giá trị của nghi lễ gia đình
- Tiểu kết chương 4
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN