NAM, NỮ CHUNG SỐNG NHƯ VỢ CHỒNG KHÔNG ĐĂNG KÝ KẾT HÔN- NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Luật dân sự và tố tụng dân sự
Luận án "Nam, nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn - Những vấn đề lý luận và thực tiễn" là công trình nghiên cứu chuyên sâu, được hoàn thành tại Trường Đại học Luật Hà Nội vào năm 2023. Đề tài này giải quyết vấn đề cấp thiết phát sinh từ thực trạng ngày càng phổ biến và phức tạp của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn tại Việt Nam, bao gồm cả những trường hợp người cùng giới tính và chuyển giới. Tình trạng này gây ra nhiều hệ lụy xã hội và khó khăn cho các cơ quan nhà nước trong việc giải quyết hậu quả tranh chấp về nhân thân và tài sản, trong khi các văn bản pháp luật hiện hành chưa toàn diện và kịp thời điều chỉnh các quan hệ này.
Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng liên quan đến hiện tượng chung sống không đăng ký kết hôn, từ đó đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật. Luận án tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và các văn bản pháp luật có liên quan, đồng thời xác định chủ thể trong quan hệ chung sống như vợ chồng theo phạm vi rộng. Phạm vi nghiên cứu cũng bao gồm việc sơ lược lịch sử pháp luật điều chỉnh vấn đề này từ thời phong kiến đến hiện tại ở Việt Nam và so sánh với pháp luật của một số quốc gia trên thế giới.
Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, cùng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, bình luận, so sánh và tổng hợp, luận án đã xây dựng và bổ sung cơ sở lý luận, khái niệm khoa học về chung sống không đăng ký kết hôn. Luận án làm rõ các đặc điểm, phân loại dạng thức và hậu quả pháp lý của các trường hợp chung sống này, đồng thời chỉ ra những hạn chế, bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể, quan hệ tài sản, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con chung, bạo lực gia đình và giao dịch với bên thứ ba.
Kết quả nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, bao gồm: giải thích rõ khái niệm "chung sống như vợ chồng" theo hướng mở rộng chủ thể; quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các bên chung sống không đăng ký kết hôn như một chế định độc lập trong Luật Hôn nhân và Gia đình; bổ sung quy định về hậu quả pháp lý đối với chung sống giữa người cùng giới tính và chung sống trái pháp luật; làm rõ cách giải quyết tài sản khi thỏa thuận vô hiệu; ban hành điều khoản riêng về căn cứ chấm dứt hôn nhân thực tế; và đề xuất hợp thức hóa hình thức chung sống này (ví dụ: kết đôi dân sự) nhằm tăng cường quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường tuyên truyền pháp luật và phối hợp liên ngành.