KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI VỀ ĐẤT ĐAI
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
Luận án "Khiếu nại và giải quyết khiếu nại về đất đai" của Võ Phan Lê Nguyễn, chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, tập trung nghiên cứu một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam. Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, nhưng quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế đã làm phát sinh nhiều bất cập trong quản lý và sử dụng đất đai, dẫn đến tình trạng khiếu nại về đất đai diễn ra thường xuyên, phức tạp, chiếm tỷ lệ lớn (tương đương 70%) trong tổng số vụ việc khiếu nại hành chính và diễn biến phức tạp, nhất là các vụ việc liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Mục đích của luận án là nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng pháp luật và thực tiễn hoạt động khiếu nại, giải quyết khiếu nại hành chính về đất đai của Việt Nam. Từ đó, luận án chỉ ra những bất cập, hạn chế của pháp luật cũng như thực hiện pháp luật và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu số vụ việc khiếu nại, tăng cường hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính về đất đai.
Luận án làm rõ khái niệm, đặc điểm, bản chất, vai trò của khiếu nại và giải quyết khiếu nại về đất đai như một phương tiện pháp lý hữu hiệu để người sử dụng đất bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, ngăn chặn sự lạm quyền, vi phạm pháp luật. Đồng thời, đây là một hình thức dân chủ để người dân tham gia giám sát quản lý nhà nước và là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách và hoàn thiện pháp luật.
Thực trạng cho thấy khiếu nại về đất đai phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ an ninh chính trị, do chính sách, pháp luật đất đai và khiếu nại còn bất cập, hạn chế, cùng với nhận thức pháp luật của người dân và cán bộ công chức còn hạn chế. Hoạt động giải quyết khiếu nại cũng bộc lộ nhiều hạn chế về chủ thể, đối tượng, trình tự, thủ tục và sự phối hợp chưa chặt chẽ của cả hệ thống chính trị, dẫn đến chất lượng, hiệu quả giải quyết chưa cao.
Để khắc phục, luận án đề xuất ba nhóm giải pháp chính: thứ nhất, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật đất đai theo hướng thu hẹp phạm vi thu hồi đất, mở rộng điều kiện bồi thường, tăng cường minh bạch thị trường bất động sản và hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; thứ hai, bổ sung, hoàn thiện pháp luật khiếu nại và giải quyết khiếu nại hiện hành, đổi mới phương thức giải quyết theo hướng bình đẳng, rõ ràng, minh bạch; và cuối cùng là nâng cao hiệu quả giải quyết thông qua củng cố tổ chức bộ máy, nâng cao ý thức trách nhiệm, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, và phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng, Mặt trận Tổ quốc. Luận án được nhận định là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về khiếu nại và giải quyết khiếu nại về đất đai ở Việt Nam trong điều kiện đất đai thuộc sở hữu toàn dân vận hành trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.