NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG DƯỢC LÝ HƯỚNG BẢO VỆ GAN, THẬN CỦA BÍ KỲ NAM (Hydnophytum formicarum Jack., Rubiaceae)
Dược học
Gan và thận là các cơ quan trọng yếu, tiếp xúc và chuyển hóa nhiều chất, do đó dễ bị tổn thương bởi các tác nhân gây hại, trong đó stress oxy hóa là một cơ chế chính. Nhiều dược liệu chứa hợp chất chống oxy hóa đã cho thấy tiềm năng bảo vệ các cơ quan này một cách kinh tế và hiệu quả. Bí kỳ nam (Hydnophytum formicarum Jack.), một loài cây quý hiếm tại Vườn quốc gia Phú Quốc, đã được ghi nhận chứa các thành phần polyphenol và có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn, ức chế tăng trưởng tế bào in vitro. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về tác dụng dược lý và tính an toàn của dược liệu này còn hạn chế.
Luận án được thực hiện với mục tiêu khoa học hóa công dụng dân gian, đánh giá tác dụng dược lý và tính an toàn của Bí kỳ nam, từ đó tạo cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển dược liệu. Các nội dung chính bao gồm phân tích thực vật, định danh loài, khảo sát thành phần hóa thực vật và tiêu chuẩn chất lượng dược liệu. Nghiên cứu cũng tiến hành chiết xuất các cao toàn phần và phân đoạn, sàng lọc cao tiềm năng, phân lập các chất có hoạt tính. Đặc biệt, luận án tập trung khảo sát tác dụng dược lý hướng bảo vệ gan, thận ở mức độ in vitro (trên các dòng tế bào như HepG2, HEK 293) và in vivo (trên chuột nhắt gây tổn thương bằng CCl4 và cisplatin), đồng thời khảo sát độc tính cấp và độc tính bán trường diễn đường uống của cao Bí kỳ nam.
Các đóng góp mới của nghiên cứu bao gồm việc lần đầu tiên báo cáo dữ liệu về vi phẫu thực vật, mã vạch ADN và các chỉ tiêu chất lượng của Bí kỳ nam thu hái tại Phú Quốc, góp phần định danh và phân biệt loài. Luận án đã đánh giá hoạt tính chống oxy hóa và tác động trên sự tăng trưởng của nhiều dòng tế bào ung thư và tế bào biểu mô thận, đồng thời phân lập được catechin và acid protocatechuic từ cao cồn 50% Bí kỳ nam. Các tác động bảo vệ gan, thận in vitro và in vivo, liên quan đến tiềm năng chống oxy hóa thông qua con đường tín hiệu protein Nrf2 điều hòa stress oxy hóa, cũng được báo cáo lần đầu tiên. Kết quả khảo sát độc tính cho thấy cao cồn 50% Bí kỳ nam không gây độc tính cấp đường uống ở liều 10 g cao khô/kg và không gây bất thường về trọng lượng, các chỉ số sinh hóa, huyết học trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn đường uống trong 60 ngày.
Những kết quả này tạo cơ sở khoa học vững chắc, mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động bảo vệ gan, thận của Bí kỳ nam với các tác nhân gây hại khác, tác động trên các mô hình bệnh lý liên quan stress oxy hóa (như thoái hóa thần kinh, tim mạch, đái tháo đường) và tiềm năng ứng dụng dược liệu này trong hỗ trợ điều trị các bệnh mãn tính.