Luận án Hôn nhân của người Tày ở vùng biên giới huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng

Tên luận án:

HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TÀY Ở VÙNG BIÊN GIỚI HUYỆN PHỤC HÒA, TỈNH CAO BẰNG

Ngành:

Nhân học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Hôn nhân của người Tày ở vùng biên giới huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng" là một nghiên cứu nhân học tập trung vào sự biến đổi trong đời sống hôn nhân của tộc người Tày tại khu vực biên giới năng động này. Vùng Phục Hòa, với cửa khẩu quốc tế Tà Lùng, trải qua quá trình phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, tạo nên những thay đổi đáng kể trong văn hóa và quan hệ tộc người, đặc biệt là sự xuất hiện và phát triển của hôn nhân xuyên biên giới.

Mục đích chính của nghiên cứu là phân tích đặc điểm hôn nhân truyền thống và những biến đổi hiện tại của người Tày, nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tộc người một cách bền vững. Luận án làm rõ quan niệm, nguyên tắc, hình thức, nghi lễ hôn nhân, cũng như các vấn đề phát sinh từ hôn nhân xuyên biên giới Việt - Trung. Phạm vi nghiên cứu tại 4 xã và 2 thị trấn trọng điểm của Phục Hòa, với dữ liệu từ năm 1986 đến sau năm 1991, giai đoạn chuyển mình kinh tế - xã hội và bình thường hóa quan hệ Việt - Trung. Phương pháp luận dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, cùng các quan điểm của Mác - Lênin và chính sách pháp luật Việt Nam.

Là công trình đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về hôn nhân người Tày tại vùng biên giới Phục Hòa, luận án chỉ ra rằng hôn nhân truyền thống người Tày có nhiều điểm tương đồng với các cộng đồng Tày khác nhưng chịu tác động mạnh mẽ từ bối cảnh kinh tế biên mậu và chính sách xã hội. Điều này dẫn đến những thay đổi đáng kể trong quan niệm, tiêu chuẩn, tuổi kết hôn, nguyên tắc, tính chất, hình thức, phong tục và nghi lễ. Hôn nhân xuyên biên giới trở thành đặc điểm nổi bật, đặt ra nhiều vấn đề về hộ khẩu, quốc tịch và nguy cơ mai một bản sắc văn hóa.

Luận án đề xuất các kiến nghị nhằm phát triển bền vững vùng biên, bao gồm tăng cường hạ tầng, tuyên truyền giá trị văn hóa, phát triển lễ hội, xây dựng nếp sống văn minh, nâng cao ý thức biên giới và có chính sách hỗ trợ phụ nữ Việt Nam lấy chồng Trung Quốc. Nghiên cứu khẳng định hôn nhân truyền thống đang biến đổi nhanh chóng dưới tác động kinh tế và toàn cầu hóa, và việc tiếp tục nghiên cứu vấn đề này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT, KHÁI QUÁT VỀ TỘC NGƯỜI VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Nghiên cứu về người Tày
      • 1.1.1.1. Nghiên cứu của các học giả ngoài nước về người Tày
      • 1.1.1.2. Nghiên cứu của học giả trong nước về người Tày và hôn nhân người Tày
    • 1.1.2. Nghiên cứu về vùng biên và quan hệ vùng biên
      • 1.1.2.1. Nghiên cứu của các học giả ngoài nước về vùng biên và quan hệ vùng biên
      • 1.1.2.2. Nghiên cứu của các học giả trong nước về vùng biên và quan hệ vùng biên
  • 1.2. Cơ sở lý thuyết
    • 1.2.1. Một số khái niệm
    • 1.2.2. Cơ sở lý thuyết
  • 1.3. Khái quát địa bàn nghiên cứu
    • 1.3.1. Huyện Phục Hòa
    • 1.3.2. Điều kiện tự nhiên huyện Phục Hòa
    • 1.3.3. Giới thiệu các điểm nghiên cứu
  • 1.4. Người Tày ở vùng biên giới huyện Phục Hòa
    • 1.4.1. Sơ lược về nguồn gốc lịch sử
    • 1.4.2. Đặc điểm kinh tế
    • 1.4.3. Đặc điểm văn hóa
      • 1.4.3.1. Văn hóa vật chất
      • 1.4.3.2. Văn hóa xã hội
      • 1.4.3.3. Văn hóa tinh thần
• CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TÀY TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾN ĐỔI
  • 2.1. Đặc điểm hôn nhân truyền thống
    • 2.1.1 Quan niệm hôn nhân
    • 2.1.2 Tiêu chuẩn chọn vợ, chồng
    • 2.1.3. Tuổi kết hôn
    • 2.1.4. Các nguyên tắc trong hôn nhân
      • 2.1.4.1 Nguyên tắc ngoại hôn dòng họ
      • 2.1.4.2. Nguyên tắc nội hôn tộc người
      • 2.1.4.3. Nguyên tắc cư trú sau hôn nhân
    • 2.1.5. Tính chất và hình thức hôn nhân
      • 2.1.5.1. Tính chất hôn nhân
      • 2.1.5.2. Hình thức hôn nhân
    • 2.1.6. Phong tục và nghi lễ hôn nhân
      • 2.1.6.1. Giai đoạn nam nữ tìm hiểu
      • 2.1.6.2. Các bước chuẩn bị cho hôn nhân
      • 2.1.6.3. Các nghi lễ trong hôn nhân
      • 2.1.6.4. Lễ ăn hỏi (mai, kin hap hay khat cằm)
      • 2.1.6.5. Lễ cưới (kin lẩu)
    • 2.1.7. Các trường hợp hôn nhân đặc biệt
      • 2.1.7.1. Lấy rể về làm con trai
      • 2.1.7.2. Hôn nhân của những người góa vợ, góa chồng
      • 2.1.7.3. Trường hợp có thai trước khi cưới
  • 2.2. Những biến đổi trong hôn nhân
    • 2.2.1. Biến đổi quan niệm kết hôn
    • 2.2.2. Biến đổi quyền quyết định hôn nhân, tiêu chuẩn chọn vợ, chọn chồng
    • 2.2.3. Biến đổi tuổi kết hôn
    • 2.2.4. Biến đổi nguyên tắc trong hôn nhân
    • 2.2.5. Biến đổi tính chất và hình thức hôn nhân
      • 2.2.5.1. Biến đổi tính chất hôn nhân
      • 2.2.5.2. Thay đổi hình thức hôn nhân
    • 2.2.4. Biến đổi phong tục và nghi lễ hôn nhân
      • 2.2.4.1. Biến đổi đồ lễ cưới và của hồi môn
      • 2.2.4.2. Biến đổi niềm tin hợp mệnh (xin lúc mỉnh)
      • 2.2.4.3. Biến đổi trong hát đám cưới
      • 2.2.4.4. Trang phục đám cưới
      • 2.2.4.6. Một số hình thức biến đổi khác
    • 2.2.5. Hôn nhân hỗn hợp tộc người
• CHƯƠNG 3: HÔN NHÂN XUYÊN BIÊN GIỚI
  • 3.1. Đặc điểm vùng biên giới với hôn nhân xuyên biên giới
    • 3.1.2. Thời kỳ sau năm 1991 đến nay
  • 3.2. Tình hình hôn nhân xuyên biên giới ở vùng biên giới huyện Phục Hòa
    • 3.2.1. Tình hình hôn nhân xuyên biên giới thời kỳ trước năm 1991
    • 3.2 Những đặc điểm kết hôn xuyên biên giới
      • 3.2.1. Hoàn cảnh kinh tế, học vấn
      • 3.2.2. Độ tuổi kết hôn
      • 3.2.3. Số lần kết hôn
      • 3.2.4. Hình thức quen biết tiến tới hôn nhân
      • 3.2.5. Lý do đi đến quyết định hôn nhân
  • 3.3. Lễ cưới của các cặp hôn nhân xuyên biên giới
  • 3.4. Mức độ liên lạc gia đình
  • 3.5. Một số yếu tố cơ bản tác động đến hôn nhân xuyên biên giới ở vùng biên
    • 3.5.1. Quan hệ tộc người gần gũi
    • 3.5.2. Quan niệm giá trị hôn nhân
    • 3.6.3. Mạng lưới xã hội phát triển
• CHƯƠNG 4: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BIẾN ĐỔI, GIÁ TRỊ HÔN NHÂN VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
  • 4.1. Những yếu tố tác động đến biến đổi hôn nhân
    • 4.1.1. Tác động của chính sách Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
    • 4.1.2. Tác động từ chính sách bình đẳng giới
    • 4.1.3. Tác động từ Luật hôn nhân và gia đình
    • 4.1.4. Tác động từ bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới
    • 4.1.5. Tác động từ tiếp biến văn hóa vùng biên giới
  • 4.2. Giá trị của hôn nhân
    • 4.2.1. Hôn nhân tạo nền tảng phát triển xã hội vùng biên
    • 4.2.2. Hôn nhân góp phần bảo lưu các giá trị nhân văn
    • 4.2.3. Hôn nhân bảo lưu niềm tin tín ngưỡng
    • 4.2.4. Hôn nhân mở rộng, gắn kết quan hệ xã hội vùng biên giới
      • 4.2.4.1. Hôn nhân với sự gắn kết quan hệ xã hội nội biên giới
      • 4.2.4.2. Hôn nhân với sự gắn kết các cộng đồng xuyên biên giới
      • 4.2.4.5. Hôn nhân góp phần phát triển kinh tế vùng biên
  • 4.3. Một số vấn đề đặt ra đối với hôn nhân vùng biên giới
    • 4.3.1. Giá trị bản sắc văn hóa tộc người mai một
    • 4.3.2. Các chiều hôn nhân phản ánh thiếu ổn định kinh tế vùng biên
    • 4.3.3. Ý thức biên giới lãnh thổ kém
    • 4.3.4. Một số khó khăn trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh từ hôn nhân xuyên biên giới
      • 4.3.4.1. Vấn đề hộ khẩu, quốc tịch
      • 4.3.4.2. Phụ nữ lấy chồng Trung Quốc quay trở về Việt Nam
      • 4.3.4.3. Xu hướng hôn nhân ở vùng biên giới huyện Phục Hòa
  • 4.4. Một số kiến nghị