Tên luận án:
HỘI THẨM NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành:
Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án nghiên cứu về chế định Hội thẩm nhân dân (HTND) trong tố tụng hình sự (TTHS) ở Việt Nam hiện nay, xuất phát từ tầm quan trọng của các phán quyết hình sự đối với quyền con người và uy tín nhà nước. Chế định HTND, với vai trò đại diện nhân dân tham gia xét xử, đã được Hiến định từ năm 1945 nhằm đảm bảo tính dân chủ, nhân đạo, công lý, khách quan, chính xác và là cầu nối giữa tòa án với cộng đồng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vai trò của HTND trong TTHS chưa thực sự được phát huy đầy đủ, còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập liên quan đến địa vị pháp lý, trách nhiệm, hoạt động và công tác quản lý, dẫn đến những vi phạm pháp luật và án oan sai nghiêm trọng. Nhận thấy khoảng trống nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về vấn đề này, luận án đặt mục tiêu làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường vai trò của HTND trong TTHS ở Việt Nam.
Những điểm mới của luận án bao gồm việc hệ thống hóa, bổ sung và làm sâu sắc hơn các khái niệm, vai trò, đặc điểm, yếu tố tác động và mối quan hệ của HTND trong TTHS, cũng như quá trình hình thành, phát triển của chế độ đại diện nhân dân trong xét xử. Luận án khảo sát, phân tích rõ quy định và thực tiễn hoạt động của HTND trong TTHS ở Việt Nam từ sau Hiến pháp năm 2013, so sánh với các mô hình TTHS tiêu biểu trên thế giới, đồng thời nêu ra những yêu cầu tăng cường vai trò của HTND. Trên cơ sở đó, luận án kiến nghị các giải pháp toàn diện về lý luận, quy định pháp lý và hoạt động nhằm nâng cao vị trí, chức năng, nhiệm vụ và hiệu quả hoạt động của HTND trong TTHS.
Kết luận của luận án khẳng định, dù chế định HTND đã được ghi nhận và áp dụng hơn 70 năm, nhưng trong bối cảnh hội nhập và cải cách tư pháp hiện nay, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để khắc phục những hạn chế, bất cập. Các giải pháp được đề xuất, từ việc quán triệt quan điểm, nhận thức đến sửa đổi pháp luật và ban hành Luật Hội thẩm, được kỳ vọng sẽ phù hợp với đặc thù kinh tế, chính trị, xã hội Việt Nam, góp phần đảm bảo mục đích và ý nghĩa của chế định này trong công tác xét xử, bảo vệ công lý và quyền con người.
Mục lục chi tiết:
- Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
- 1.1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
- 1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
- 1.3. Nhận xét, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra nghiên cứu trong luận án
- 1.4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
- Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỘI THẨM NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
- 2.1. Khái niệm, đặc điểm, địa vị pháp lý của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.1.1. Khái niệm hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.1.2. Đặc điểm của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.1.3. Địa vị pháp lý của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.2. Vai trò và các mối quan hệ của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.2.1. Vai trò của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.2.2. Các mối quan hệ của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.3. Thể chế hóa bằng pháp luật các vấn đề về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.3.1. Nhu cầu của việc thể chế hóa bằng pháp luật các vấn đề về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.3.2. Các cơ sở của việc thể chế hóa bằng pháp luật về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.4. Các yếu tố tác động đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 2.5. Đại diện nhân dân tham gia vào hoạt động xét xử trong các mô hình tố tụng hình sự
- 2.5.1. Sự hình thành, phát triển tư tưởng xét xử có đại diện nhân dân
- 2.5.2. Quá trình phát triển của chế định bồi thẩm đoàn
- 2.5.3. Hội thẩm nhân dân trong mô hình tố tụng hình sự xã hội chủ nghĩa
- 2.5.4. Bồi thẩm, hội thẩm, thẩm phán không chuyên trong tố tụng hình sự hiện nay
- Chương 3: THỰC TIỄN QUY ĐỊNH VÀ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ HỘI THẨM NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM
- 3.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 3.1.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về đại diện nhân dân trong tố tụng hình sự trước năm 1945
- 3.1.2. Quy định về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự dưới chính quyền cách mạng ở Việt Nam từ năm 1945 đến Hiến pháp năm 2013
- 3.1.3. Quy định về hội thẩm nhân dân trong pháp luật tố tụng hình sự hiện hành
- 3.2. Thực tiễn thi hành các quy định của pháp luật về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự ở nước ta
- 3.2.1. Thực tiễn thi hành quy định về các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự và điều kiện, tổ chức hội thẩm nhân dân
- 3.2.2. Thực tiễn thực hiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 3.2.3. Thực tiễn năng lực, trình độ của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 3.2.4. Thực tiễn quản lý, giám sát đối với hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 3.2.5. Thực tiễn chế độ, chính sách đảm bảo hoạt động cho hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- Chương 4: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỦA HỘI THẨM NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
- 4.1. Yêu cầu tăng cường vai trò của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự ở Việt Nam
- 4.1.1. Yêu cầu của việc tăng cường bảo vệ công lý, quyền con người
- 4.1.2. Yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
- 4.1.3. Yêu cầu hội nhập quốc tế về tố tụng hình sự
- 4.1.4. Yêu cầu từ thực tiễn hoạt động xét xử
- 4.2. Các giải pháp tăng cường vai trò của hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 4.2.1. Tăng cường nhận thức, tuyên truyền về hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 4.2.2. Hoàn thiện quy định pháp luật về hội thẩm nhân dân
- 4.2.3. Hoàn thiện quy định, áp dụng thực hiện các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự và điều kiện, tổ chức hội thẩm nhân dân
- 4.2.4. Đảo đảm để hội thẩm nhân dân thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm trong tố tụng hình sự
- 4.2.5. Tăng cường năng lực, khả năng xét xử của hội thẩm nhân dân
- 4.2.6. Đổi mới việc tổ chức quản lý, giám sát đối với hội thẩm nhân dân
- 4.2.7. Đảm bảo các chế độ, chính sách cho hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự
- 4.2.8. Một số giải pháp khác