HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN THÀNH LẬP TỔ CHỨC CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng và tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, cam kết bảo đảm quyền lao động, đặc biệt là quyền thành lập tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp. Luận án chỉ ra rằng dù Việt Nam đã phê chuẩn Công ước ILO số 98, việc chưa phê chuẩn Công ước số 87 tạo ra khoảng cách giữa pháp luật quốc gia và chuẩn mực quốc tế. Hiến pháp 2013 và Bộ luật Lao động 2019 đã bước đầu ghi nhận các tổ chức đại diện ngoài công đoàn truyền thống, nhưng các quy định còn khái quát, thiếu cơ chế cụ thể và cơ chế bảo vệ hiệu quả.
Với mục tiêu xây dựng cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực thi quyền thành lập tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp, khác biệt với tổ chức công đoàn hiện nay, luận án tập trung làm rõ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng pháp luật hiện hành. Nghiên cứu đối chiếu với các tiêu chuẩn quốc tế (ILO, CPTPP, EVFTA) và kinh nghiệm lập pháp của các nước như Canada, Nhật Bản, Singapore để rút ra bài học. Luận án vận dụng nền tảng tư tưởng Mác - Lênin, Hồ Chí Minh, quan điểm Đảng về quyền con người, nhà nước pháp quyền, tổ chức xã hội, cùng các lý thuyết hiện đại như quyền tự nhiên, quyền con người, tự do và quản trị quan hệ lao động, công bằng xã hội. Các phương pháp nghiên cứu chính bao gồm phân tích, tổng hợp, lịch sử - logic, đối chiếu, so sánh và tiếp cận dựa trên quyền con người.
Luận án đóng góp bằng việc xác định các điều kiện cần thiết để thực thi quyền, phân tích mối quan hệ giữa quyền này với quyền đình công, thương lượng, giải quyết tranh chấp, làm rõ lý luận pháp luật về quyền con người trong lĩnh vực lao động. Đồng thời, đánh giá chi tiết thực trạng pháp luật hiện hành và thực thi, đối chiếu với quốc tế và đề xuất kiến nghị sửa đổi cụ thể cả về nội dung lẫn cơ chế thực thi. Kết quả nghiên cứu cho thấy pháp luật Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập như thiếu hướng dẫn, chồng chéo, thiếu cơ chế bảo vệ quyền. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật cần được thực hiện đồng bộ trên cả phương diện lập pháp, tổ chức và thực thi, nhằm xây dựng hệ thống pháp luật lao động hiện đại, thực chất và phù hợp với chuẩn mực quốc tế, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.