Hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam hiện nay
Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật
Luận án "Hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam hiện nay" của Trần Tuyết Ánh được hoàn thành tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2015, thuộc chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật. Đề tài nhấn mạnh tính cấp thiết của việc hoàn thiện pháp luật về gia đình, coi gia đình là tế bào xã hội, nơi duy trì nòi giống, hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, tạo nguồn nhân lực quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật về gia đình tại Việt Nam, từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về gia đình trong bối cảnh hiện nay. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ như phân tích khái niệm, vai trò, nội dung và những đặc điểm của pháp luật về gia đình, đồng thời nghiên cứu tổng quan quá trình phát triển của pháp luật về gia đình ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay. Công trình này là nghiên cứu đầu tiên có hệ thống và toàn diện về vấn đề hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam, đóng góp khoa học bằng cách xây dựng khái niệm khoa học về pháp luật gia đình, chỉ rõ vai trò và đặc điểm của nó.
Pháp luật về gia đình được định nghĩa là hệ thống các nguyên tắc, quy phạm pháp luật chứa đựng trong các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Xét về nội dung, pháp luật về gia đình điều chỉnh các nhóm quan hệ xã hội như bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, và trách nhiệm của gia đình trong ngăn chặn tệ nạn xã hội. Luận án cũng xem xét các yếu tố chính trị có ảnh hưởng mang tính định hướng, chỉ đạo quan trọng đối với việc hoàn thiện pháp luật về gia đình, và rút ra các bài học có giá trị tham khảo từ pháp luật về gia đình của một số nước, nhấn mạnh việc đề cao vị thế gia đình, tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực của pháp luật quốc tế, và quy định rõ ràng phạm vi, đối tượng điều chỉnh.
Về thực trạng, pháp luật quản lý nhà nước về gia đình đã thể chế hóa quan điểm xây dựng gia đình tiến bộ của Đảng Cộng sản Việt Nam, phù hợp với các công ước, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Pháp luật cũng đã đề cao vai trò và trách nhiệm của gia đình trong phòng, chống các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, và HIV/AIDS. Tuy nhiên, luận án chỉ ra một số hạn chế, bao gồm các quy định thiếu tính khả thi về biện pháp cấm tiếp xúc giữa người có hành vi bạo lực gia đình và nạn nhân, cũng như thiếu sót trong công tác tổng kết báo cáo đánh giá của các cơ quan quản lý nhà nước và hoạt động nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật về gia đình.
Để khắc phục những hạn chế này, luận án đề xuất các giải pháp như sửa đổi, bổ sung quy định trong Nghị định 70/2009/NĐ-CP và Nghị định 48/2009/NĐ-CP liên quan đến bình đẳng giới. Đồng thời, kiến nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quản lý nhà nước đối với gia đình nhằm ngăn chặn tệ nạn xã hội xâm nhập vào gia đình, đẩy mạnh xã hội hóa công tác gia đình, và tăng cường các nguồn lực cùng các điều kiện đảm bảo phục vụ việc tổ chức thực hiện pháp luật về gia đình.