Tên luận án:
ĐÓNG GÓP CỦA VĂN XUÔI TƯ LỰC VĂN ĐOÀN TỪ GÓC NHÌN THỂ LOẠI
Ngành:
VĂN HỌC VIỆT NAM
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Đóng góp của văn xuôi Tự lực văn đoàn từ góc nhìn thể loại" của Hồ Thị Xuân Quỳnh tập trung nghiên cứu những đóng góp của Tự lực văn đoàn đối với nền văn học Việt Nam hiện đại, đặc biệt là ở phương diện thể loại văn xuôi hư cấu và phi hư cấu. Đề tài này ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu về một công trình nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu về tất cả các thể loại văn xuôi của văn đoàn, điều mà các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận vĩ mô hoặc thiên về nội dung, tác giả, tác phẩm đơn lẻ.
Mục đích nghiên cứu của luận án bao gồm việc tìm hiểu và vận dụng lý thuyết loại hình để làm rõ thành tựu sáng tạo nghệ thuật của Tự lực văn đoàn trong văn xuôi hư cấu và phi hư cấu. Đồng thời, luận án chỉ ra những điểm mới mẻ của văn đoàn trong việc đổi mới, phát triển các thể loại này, từ đó xác lập vai trò và vị trí của Tự lực văn đoàn trong công cuộc hiện đại hóa nền văn học Việt Nam, rút ngắn khoảng cách với văn học khu vực và thế giới. Luận án sử dụng các phương pháp loại hình, thống kê, so sánh, hệ thống và xã hội học.
Kết quả nghiên cứu khẳng định Tự lực văn đoàn là một hiện tượng nổi bật, đánh dấu sự mở đầu cho nền văn học Việt Nam hiện đại và mở ra kỷ nguyên mới cho văn xuôi nghệ thuật Việt Nam. Văn đoàn đã chuyển đổi hệ hình văn học từ trung đại sang hiện đại thông qua sự đổi mới toàn diện, triệt để và sâu sắc các yếu tố cấu thành tác phẩm thuộc nhiều thể loại hư cấu và phi hư cấu theo chuẩn mực thi pháp hiện đại.
Đối với văn xuôi hư cấu, các nhà văn Tự lực văn đoàn đã hồi sinh và thanh tân hóa các thể loại bằng cách đổi mới tổ chức cốt truyện, kết cấu nghệ thuật, xây dựng nhân vật, chi tiết và tình huống nghệ thuật, đáp ứng thị hiếu thẩm mỹ mới của xã hội. Đối với văn xuôi phi hư cấu, văn đoàn đã có những sáng tạo mới trong việc định hình và phát triển các thể loại theo đặc trưng thi pháp hiện đại, làm phong phú thêm kho tàng văn học và đưa văn chương đi sâu vào đời sống xã hội. Những đóng góp này có ý nghĩa quan trọng cả về văn học sử và lý luận văn học, thể hiện tinh thần "mới" và "tự do" làm động lực sáng tạo nghệ thuật của văn đoàn.
Mục lục chi tiết:
- Mở đầu
- 1. Lý do chọn đề tài
- 2. Mục đích nghiên cứu
- 2.1. Tìm hiểu và vận dụng lý thuyết loại hình vào việc triển khai những sáng tác của Tự lực văn đoàn nhằm làm rõ những thành tựu trong sáng tạo nghệ thuật của văn tổ chức văn phái này ở các thể loại văn xuôi hư cấu và phi hư cấu.
- 2.2. Chỉ ra những điểm mới mẻ của Tự lực văn đoàn trong việc đổi mới, phát triển các thể loại văn xuôi hư cấu và văn xuôi phi hư cấu cho nền văn học Việt Nam hiện đại.
- 2.3. Xác lập một cách hệ thống, cụ thể hơn về vai trò, vị trí của Tự lực văn đoàn trong công cuộc hiện đại hóa nền văn học Việt Nam hiện đại, rút ngắn được khoảng cách và biên độ chênh lệch, nâng nền văn học Việt Nam hiện đại lên ngang tầm của các nền văn học thuộc các nước trong khu vực và trên thế giới. Từ đó, luận án góp phần bổ sung những kiến giải, luận giải về Tự lực văn đoàn cho các công trình văn học sử văn học Việt Nam hiện đại.
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu
- 5. Đóng góp của luận án
- 5.1. Về mặt lý luận
- 5.2. Về mặt thực tiễn
- 6. Cấu trúc của luận án
- NỘI DUNG CHÍNH
- CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VĂN XUÔI TỰ LỰC VĂN ĐOÀN VÀ HƯỚNG TIẾP CẬN ĐỀ TÀI
- 1.1. Tình hình nghiên cứu văn xuôi Tự lực văn đoàn
- 1.1.1. Giai đoạn từ 1933 đến 1945
- 1.1.2. Giai đoạn từ 1945 đến 1975
- 1.1.2.1. Ở miền Bắc
- 1.1.2.2. Ở miền Nam
- 1.1.3. Giai đoạn từ 1975 đến nay
- 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu văn xuôi Tự lực văn đoàn
- 1.2.1. Tình hình nghiên cứu chung về văn xuôi Tự lực văn đoàn
- 1.2.2. Tình hình nghiên cứu văn xuôi Tự lực văn đoàn từ góc độ thể loại
- 1.3. Hướng tiếp cận đề tài
- 1.3.1. Tiếp cận từ góc độ văn học sử
- 1.3.2. Tiếp cận từ góc độ chuyên ngành, liên ngành
- CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ VĂN XUÔI NGHỆ THUẬT TỰ LỰC VĂN ĐOÀN NHÌN TỪ THỂ LOẠI
- 2.1. Một số vấn đề lí luận cơ sở
- 2.1.1. Khái niệm và loại hình văn xuôi nghệ thuật
- 2.1.1.1. Khái niệm văn xuôi nghệ thuật
- 2.1.1.2. Các tiêu chí nhận diện loại hình theo nhóm (hư cấu/phi hư cấu)
- a) Giới thuyết khái niệm, thuật ngữ và cách nhận diện loại hình
- b) Đặc trưng bản chất tâm lý sáng tạo trong tư duy nghệ thuật của nhà văn
- c) Vai trò của hư cấu trong việc xây dựng thế giới nghệ thuật và cấu trúc văn bản của tác phâm
- d) Mối quan hệ thẩm mỹ giữa chủ thể sáng tạo và thực tại đời sống
- 2.1.2. Thể loại văn xuôi hư cấu và văn xuôi phi hư cấu
- 2.1.2.1. Nhóm thể loại văn xuôi hư cấu
- 2.1.2.2. Nhóm thể loại văn xuôi phi hư cấu
- 2.1.2.3. Tính chất tương đối của sự phân chia văn xuôi hư cấu và phi hư cấu
- 2.1.3. Quan niệm về văn xuôi Tự lực văn đoàn
- 2.1.3.1. Những quan niệm về văn xuôi Tự lực văn đoàn
- a) Quan niệm về phạm vi giới hạn tác giả
- b) Quan niệm về phạm vi giới hạn tác phẩm
- c) Quan niệm về thể loại
- 2.1.3.2. Cách hiểu của luận án về văn xuôi Tự lực văn đoàn
- 2.2. Hoạt động văn hóa, sáng tạo nghệ thuật và sứ mệnh hiện đại hóa văn học của Tự lực văn đoàn
- 2.2.1. Bước chuyển đổi phạm trù của văn học Việt Nam đầu thế kỉ XX
- 2.2.2. Hoạt động văn hóa, sáng tạo nghệ thuật của nhà văn trong văn đoàn Tự lực
- 2.2.3. Sứ mệnh hiện đại hóa văn học của Tự lực văn đoàn
- 2.3. Văn xuôi hư cấu, phi hư cấu Tự lực văn đoàn từ cái nhìn toàn cảnh
- 2.3.1. Văn xuôi hư cấu
- 2.3.2. Văn xuôi phi hư cấu
- 2.3.3. Tính đa dạng về xu hướng và phong phú về thể loại
- 2.3.3.1. Tính đa dạng về xu hướng
- 2.3.3.2. Sự phong phú về thể loại
- CHƯƠNG 3 ĐÓNG GÓP VỀ THỂ LOẠI CỦA VĂN XUÔI HƯ CẤU TỰ LỰC VĂN ĐOÀN
- 3.1. Khái lược về văn xuôi hư cấu trong văn học Việt Nam trước 1932
- 3.1.1. Văn xuôi hư cấu trong văn học trung đại
- 3.1.2. Văn xuôi hư cấu trong văn học buổi giao thời
- 3.2. Đóng góp của Tự lực văn đoàn trong công cuộc hiện đại hóa các thể loại văn xuôi hư cấu
- 3.2.1. Hiện đại hóa nghệ thuật tiểu thuyết
- 3.2.1.1. Cốt truyện
- a) Cốt truyện sự kiện
- b) Cốt truyện tâm lý
- 3.2.1.2. Nhân vật
- 3.2.1.3. Về kết cấu nghệ thuật
- 3.2.1.4. Về giọng điệu nghệ thuật
- a) Giọng triết luận
- b) Giọng ôn tồn, điềm đạm
- 3.2.1.5.Về diễn ngôn trần thuật
- a) Diễn ngôn kể
- b) Diễn ngôn tả
- c) Diễn ngôn đối thoại
- 3.2.2. Hiện đại hóa nghệ thuật truyện ngắn
- 3.2.2.1. Cốt truyện
- 3.2.2.2. Tình huống nghệ thuật
- 3.2.2.3. Về nhân vật
- 3.2.2.4. Về chi tiết nghệ thuật
- 3.2.2.5. Về kết cấu nghệ thuật
- a) Kết cấu vòng tròn
- b) Kết cấu đảo ngược
- c) Kết cấu truyện lồng truyện
- 3.2.2.6. Về giọng điệu nghệ thuật
- a) Giọng tâm tình
- b) Giọng xót xa, thương cảm
- 3.3. Đóng góp của Tự lực văn đoàn trong kết tinh quan niệm, cá tính sáng tạo văn xuôi hư cấu
- 3.3.1. Sự mới mẻ về quan niệm sáng tác
- 3.3.1.1. Sự mới mẻ trong quan niệm về vai trò và thiên chức của văn chương
- 3.3.1.2. Sự mới mẻ trong quan niệm về tiểu thuyết
- 3.3.2. Sự phong phú của cái tôi cá nhân
- 3.3.3 Sự đa dạng về cá tính sáng tạo
- CHƯƠNG 4 ĐÓNG GÓP VỀ THỂ LOẠI CỦA VĂN XUÔI PHI HƯ CẤU TỰ LỰC VĂN ĐOÀN
- 4.1. Khái lược về văn xuôi phi hư cấu trong văn học Việt Nam trước 1932
- 4.1.1. Văn xuôi phi hư cấu trong văn học trung đại
- 4.1.2. Văn xuôi phi hư cấu trong văn học buổi giao thời
- 4.2. Đóng góp của văn xuôi phi hư cấu Tự lực văn đoàn trong công cuộc hiện đại hóa thể loại văn học
- 4.2.1. Hiện đại hóa ký tự sự
- 4.2.1.1. Đổi mới cách tiếp cận thực tại đời sống
- 4.2.1.2. Cách tân nghệ thuật trần thuật
- 4.2.2. Hiện đại hóa ký trữ tình
- 4.2.2.1. Sự kết hợp giữa chất trữ tình và chất trí tuệ
- 4.2.2.2. Tạo dựng biểu tượng nghệ thuật
- 4.2.2.3. So sánh bằng hình ảnh cảm giác
- 4.2.3. Hiện đại hóa một số hình thức phi hư cấu khác
- 4.2.3.1. Tiểu luận phê bình
- 4.2.3.2. Tiểu phẩm
- 4.2.3.3. Tạp văn
- 4.3. Đóng góp của văn xuôi phi hư cấu Tự lực văn đoàn trong đổi mới quan niệm, xu hướng sáng tác, tiếp nhận văn học
- 4.3.1 Đổi mới quan niệm sáng tác
- 4.3.1.1. Quan niệm về nghề báo
- 4.3.1.2. Quan niệm về sự phát triển báo chí hiện đại
- 4.3.2 Định hình hai xu hướng phi hư cấu
- 4.3.2.1 Phi hư cấu thuần túy
- 4.3.2.2 Phi hư cấu hỗn nhập
- a) Nguồn gốc nảy sinh mối quan hệ tương tác giữa văn xuôi phi hư cấu và hư cấu
- b) Một số cấp độ, biểu hiện tương tác thể loại hư cấu và phi hư cấu
- 4.3.3. Chuyển đổi hoạt động tiếp nhận văn học theo hướng đa dạng, nhân bản
- 4.3.3.1 Đối với bạn đọc
- 4.3.3.2. Đối với người sáng tác
- 4.3.3.3. Đối với người nghiên cứu, phê bình
- Kết luận
- Tài liệu tham khảo
- Phụ lục