Tên luận án:
ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LƯU VỰC SÔNG BUNG, TỈNH QUẢNG NAM
Ngành:
QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc đánh giá cảnh quan (CQ) nhằm phục vụ phát triển nông - lâm nghiệp (NLN) và bảo vệ môi trường (BVMT) tại lưu vực sông Bung (LVS Bung), tỉnh Quảng Nam. LVS Bung là khu vực miền núi với địa hình đa dạng, tiềm năng phát triển thủy điện và NLN, nhưng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai như lũ lụt, xói mòn, sạt lở, gây khó khăn cho kinh tế và đời sống người dân. Đề tài đặt mục tiêu xác lập cơ sở khoa học để đánh giá CQ, xói mòn đất và tiềm năng dịch vụ cảnh quan (DVCQ) cho phát triển NLN và BVMT theo hướng bền vững.
Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm cấu trúc, sự phân hóa có quy luật của CQ, thành lập bản đồ CQ LVS Bung tỷ lệ 1:100.000. LVS Bung được phân hóa thành 85 loại CQ, thuộc hệ CQ nhiệt đới gió mùa ẩm không có mùa đông, với 3 tiểu vùng cảnh quan (TVCQ) chính: núi trung bình thượng nguồn phía Tây, núi thấp trung tâm và đồi phía Đông. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp sinh thái CQ cho thấy tiềm năng phát triển NLN tại LVS Bung là đúng đắn, với 38,8% diện tích thích hợp cho cây trồng cạn ngắn ngày, 36,4% cho cây ăn quả, 41,9% cho cây dược liệu và 73,5% cho rừng sản xuất. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng CQ cho NLN còn ở mức thấp đến trung bình đối với cây hàng năm và rừng sản xuất, nhưng cao đối với cây dược liệu. Đặc biệt, nguy cơ xói mòn đất ở LVS Bung rất cao, chiếm đến 72% diện tích, tập trung ở những nơi có độ dốc lớn và lượng mưa cao.
Về DVCQ, LVS Bung có tiềm năng rất lớn về dịch vụ điều tiết, tiềm năng trung bình về dịch vụ văn hóa và tiềm năng thấp về dịch vụ cung cấp. Dựa trên các phân tích này, luận án đề xuất các giải pháp liên quan đến kỹ thuật thâm canh, sử dụng đất nông nghiệp bền vững, bảo vệ tài nguyên đất NLN, và đảm bảo đủ đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số. Các giải pháp này nhằm phát triển NLN và BVMT LVS Bung theo hướng bền vững, góp phần cải thiện sinh kế và nâng cao đời sống cộng đồng. Đồng thời, đề xuất tiếp tục nghiên cứu định lượng DVCQ và mô hình kinh tế sinh thái nông hộ để phát triển bền vững khu vực.
Mục lục chi tiết:
-
MỞ ĐẦU
- 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
- 2. MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
- a. Mục tiêu
- b. Nội dung nghiên cứu
- 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- a. Không gian:
- b. Thời gian:
- c. Nội dung:
- 4. ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN
- 5. LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ
- 6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- a. Ý nghĩa khoa học:
- b. Ý nghĩa thực tiễn:
- 7. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
-
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
- 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về cảnh quan
- 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về lưu vực sông
- 1.1.2.1. Hướng nghiên cứu về tài nguyên, môi trường lưu vực sông
- 1.1.2.2. Hướng nghiên cứu về dịch vụ cảnh quan lưu vực sông
- 1.1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở lãnh thổ LVS Bung
- 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
- 1.2.1. Cơ sở lý luận về cảnh quan và dịch vụ cảnh quan
- 1.2.2. Lưu vực sông
- 1.2.3. Đánh giá cảnh quan cho nông - lâm nghiệp và bảo vệ môi trường
- 1.3. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
- 1.3.1. Quan điểm nghiên cứu
- 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
- 1.3.3. Quy trình nghiên cứu
-
Chương 2. ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ PHÂN HÓA CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG BUNG, TỈNH QUẢNG NAM
- 2.1. CÁC NHÂN TỐ HÌNH THÀNH CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG BUNG
- 2.1.1. Nhân tố tự nhiên
- 2.1.1.1. Vị trí địa lí
- 2.1.1.2. Địa chất:
- 2.1.1.3. Địa hình:
- 2.1.1.4. Khí hậu
- 2.1.1.5. Thủy văn
- 2.1.1.6. Thổ nhưỡng
- 2.1.1.7. Thảm thực vật
- 2.1.3. Dân cư và các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên
- 2.1.4. Hiện trạng môi trường và tai biến thiên nhiên
- 2.1.4.1. Hiện trạng môi trường
- 2.1.4.2. Tai biến thiên nhiên
- 2.2. ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ PHÂN HÓA CẢNH QUAN LVS BUNG
- 2.2.1. Phân loại cảnh quan
- 2.2.1.1. Hệ thống phân loại cảnh quan
- 2.2.1.2. Hệ thống chỉ tiêu
- 2.2.1.3. Thành lập bản đồ cảnh quan
- 2.2.2. Đặc điểm cảnh quan lưu vực sông Bung
- 2.2.3. Sự phân hóa cảnh quan và chức năng cảnh quan lưu vực sông Bung
- 2.3. PHÂN VÙNG CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG BUNG
- 2.3.1. Phân vùng cảnh quan lưu vực sông Bung
- 2.3.2. Chức năng của các tiểu vùng cảnh quan
-
Chương 3. ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN SỬ DỤNG CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LƯU VỰC SÔNG BUNG
- 3.1. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP
- 3.1.1. Lựa chọn và phân cấp chỉ tiêu đánh giá
- 3.1.2. Kết quả đánh giá cảnh quan cho nông - lâm nghiệp
- 3.2. ĐÁNH GIÁ XÓI MÒN ĐẤT LƯU VỰC SÔNG BUNG
- 3.2.1. Các thông số đầu vào của mô hình xói mòn RUSLE
- 3.2.2. Đánh giá xói mòn đất lưu vực sông Bung
- 3.2.2.1. Đánh giá xói mòn đất theo loại cảnh quan:
- 3.2.2.2. Đánh giá xói mòn đất theo tiểu vùng cảnh quan:
- 3.3. ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG DỊCH VỤ CẢNH QUAN LVS BUNG
- 3.3.1. Hệ thống phân loại dịch vụ cảnh quan
- 3.3.2. Đánh giá tiềm năng DVCQ theo loại CQ ở LVS Bung
- 3.3.3. Đánh giá tiềm năng dịch vụ cảnh quan theo tiểu vùng
- 3.4. ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN SỬ DỤNG CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NLN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
- 3.4.1. Cơ sở khoa học của việc đề xuất
- 3.4.1.1. Hiện trạng sử dụng cảnh quan cho nông - lâm nghiệp
- 3.4.1.2. Kết quả đánh giá cảnh quan cho NLN và bảo vệ môi trường
- 3.4.1.3. Kết quả đánh giá hiệu quả sử dụng cảnh quan cho nông - lâm nghiệp
- 3.4.1.4. Định hướng phát triển NLN LVS Bung đến năm 2030, tầm nhìn 2050
- 3.4.2. Định hướng sử dụng hợp lý cảnh quan cho phát triển nông - lâm nghiệp và bảo vệ môi trường
- 3.4.2.1. Quan điểm đề xuất định hướng
- 3.4.2.2. Định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ theo đơn vị cảnh quan
-
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
-
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI