Luận án Đặc điểm sử thi dân tộc Xơ Đăng

Tên luận án:

ĐẶC ĐIỂM SỬ THI DÂN TỘC XƠ ĐĂNG

Ngành:

Văn học Việt Nam

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Đặc điểm sử thi dân tộc Xơ Đăng" là một nghiên cứu chuyên sâu về sử thi của dân tộc Xơ Đăng, khẳng định đây là một "bách khoa thư" phản ánh đời sống vật chất và tinh thần phong phú trong quá khứ của người Xơ Đăng trên mảnh đất Tây Nguyên. Công trình góp phần nhận diện giá trị văn hóa, văn nghệ vô giá được sáng tạo trong quá trình sinh tồn, lao động, sản xuất và chiến đấu.

Nghiên cứu sử dụng hướng tiếp cận liên ngành (văn học – dân tộc học, văn học – xã hội học, văn học – văn hóa) để lý giải các đặc điểm về nội dung và nghệ thuật. Về nội dung, sử thi Xơ Đăng tập trung vào các đề tài chính là lao động, hôn nhân và chiến tranh, đồng thời phản ánh sâu sắc tín ngưỡng đa thần, vạn vật hữu linh, các phong tục độc đáo như cưới hỏi, tiếp khách, kết nghĩa, cùng các lễ hội cộng đồng "ăn năm uống tháng" và văn hóa ẩm thực đặc trưng. Xã hội Xơ Đăng hiện lên với tổ chức làng buôn bền chặt, các cá nhân bình đẳng, cố kết cộng đồng mạnh mẽ, và tinh thần đoàn kết chống lại các thế lực thù địch.

Về nghệ thuật, luận án làm rõ tính nguyên hợp của sử thi Xơ Đăng, kết hợp ba loại hình văn học: tự sự, trữ tình và kịch. Tính tự sự thể hiện qua hệ thống nhân vật đa dạng (anh hùng Dăm Duông, nhân vật nữ, trợ thủ, thần linh, động vật, đối thủ, ma quỷ, nhân vật mang lốt), đặc điểm cốt truyện (liền mạch, tuyến tính, hành động, mở, đơn, phức, liên kết, liên hoàn) và nghệ thuật kể chuyện, mô tả, cùng với không gian, thời gian nghệ thuật phong phú. Tính trữ tình được biểu hiện qua ngôn ngữ vần, văn xuôi trữ tình, khúc hát dân gian và các biện pháp tu từ như so sánh, phóng đại. Tính kịch thể hiện rõ nét qua mâu thuẫn, xung đột, hành động của nhân vật và ngôn ngữ đối thoại.

So sánh sử thi Xơ Đăng với các dân tộc Êđê, Bahnar, M'nông, luận án chỉ ra những tương đồng về nội dung, nghệ thuật, thể loại sử thi cổ sơ và thiết chế xã hội. Đồng thời, cũng nêu bật các nét khác biệt về cấu trúc cốt truyện (Xơ Đăng, Bahnar, M'nông liên hoàn; Êđê độc lập), âm hưởng thần thoại (đậm nét hơn trong Xơ Đăng, M'nông), sự xuất hiện nhân vật mang lốt (phổ biến hơn trong Xơ Đăng, M'nông), và sự thiếu vắng dạng công thức kể - tả trong sử thi Xơ Đăng so với Êđê, Bahnar, M'nông. Những tương đồng và khác biệt này xuất phát từ quá trình sinh sống, giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội và yếu tố ngôn ngữ, tộc người, góp phần tạo nên sự thống nhất trong đa dạng của vùng sử thi Tây Nguyên.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
    • 4.1. Cơ sở lý luận
    • 4.2. Phương pháp nghiên cứu

• Chương 1. TỔNG QUAN VỀ DÂN TỘC XƠ ĐĂNG, TÌNH HÌNH SƯU TẦM VÀ NGHIÊN CỨU SỬ THI XƠ ĐĂNG

  • 1.1. Tổng quan về dân tộc và văn hoá Xơ Đăng
    • 1.1.1. Kinh tế
    • 1.1.2. Tổ chức xã hội
    • 1.1.3. Văn hóa
  • 1.2. Tổng quan về sưu tầm, nghiên cứu sử thi Tây Nguyên
  • 1.3. Tổng quan về sưu tầm, nghiên cứu sử thi Xơ Đăng
    • 1.3.1. Về danh từ hơ m'uan
    • 1.3.2. Việc nghiên cứu nội dung, nghệ thuật
    • 1.3.3. Vấn đề nghiên cứu thể loại

• Chương 2. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SỬ THI XƠ ĐĂNG

  • 2.1. Nội dung lịch sử - xã hội trong sử thi Xơ Đăng
    • 2.1.1. Chiến tranh
    • 2.1.2. Tổ chức xã hội
    • 2.1.3. Sự cố kết cộng đồng
    • 2.1.4. Quan hệ giữa các dân tộc
  • 2.2. Nội dung văn hóa trong sử thi Xơ Đăng
    • 2.2.1. Sinh hoạt kinh tế truyền thống
    • 2.2.2. Tín ngưỡng
    • 2.2.3. Phong tục
    • 2.2.4. Lễ hội
    • 2.2.5. Ẩm thực

• Chương 3. ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT CỦA SỬ THI XƠ ĐĂNG

  • 3.1. Tính tự sự của sử thi Xơ Đăng
    • 3.1.1. Hệ thống nhân vật
    • 3.1.2. Đặc điểm cốt truyện
    • 3.1.3. Nghệ thuật kể chuyện và mô tả
    • 3.1.4. Thời gian và không gian nghệ thuật
  • 3.2. Tính trữ tình của sử thi Xơ Đăng
    • 3.2.1. Các biểu hiện trữ tình
    • 3.2.2. Ngôn ngữ trữ tình
    • 3.2.3. Các biện pháp tu từ
  • 3.3. Tính kịch của sử thi Xơ Đăng
    • 3.3.1. Mâu thuẫn nhân vật
    • 3.3.2. Xung đột kịch
    • 3.3.3. Hành động nhân vật và kịch tính
    • 3.3.4. Ngôn ngữ đối thoại mang tính kịch

• Chương 4. SỬ THI XƠ ĐĂNG TRONG VÙNG THỂ LOẠI SỬ THI TÂY NGUYÊN

  • 4.1. Vùng sử thi Tây Nguyên
    • 4.1.1. Khái niệm
    • 4.1.2. Tính thống nhất của sử thi Tây Nguyên
    • 4.1.3. Tính đa dạng của vùng sử thi Tây Nguyên
  • 4.2. Những tương đồng giữa sử thi Xơ Đăng với sử thi một số dân tộc Tây Nguyên
    • 4.2.1. Về hệ thống đề tài, kết cấu cốt truyện
    • 4.2.2. Về việc xây dựng nhân vật trung tâm của sử thi – người anh hùng và các nhân vật phụ
    • 4.2.3. Về các thủ pháp nghệ thuật
  • 4.3. Một vài nét khác biệt giữa sử thi Xơ Đăng với sử thi một số dân tộc Tây Nguyên
    • 4.3.1. Về thuật ngữ, môi trường và chủ thể diễn xướng sử thi
    • 4.3.2. Về kết cấu cốt truyện, đề tài phản ánh của sử thi
    • 4.3.3. Về thủ pháp xây dựng nhân vật và nghệ thuật sử thi
  • 4.4. Nguyên nhân và ý nghĩa của sự tương đồng và khác biệt
    • 4.4.1. Nguyên nhân của sự tương đồng
    • 4.4.2. Nguyên nhân của sự khác biệt
    • 4.4.3. Ý nghĩa

• KẾT LUẬN