ĐA DẠNG HÓA XUẤT KHẨU, TRUYỀN DẪN GIÁ VÀ TĂNG TRƯỞNG XUẤT KHẨU TÔM CỦA VIỆT NAM
Kinh tế nông nghiệp
Luận án "Đa dạng hóa xuất khẩu, truyền dẫn giá và tăng trưởng xuất khẩu tôm của Việt Nam" của tác giả Trương Ngọc Hảo, chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, tập trung nghiên cứu các yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến ngành tôm Việt Nam trong bối cảnh hội nhập thương mại quốc tế. Đề tài được đặt ra dựa trên sự cần thiết về mặt lý luận và thực tiễn: xuất khẩu là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, đa dạng hóa xuất khẩu được kỳ vọng thúc đẩy tăng trưởng, và truyền dẫn giá đóng vai trò thiết yếu trong chuỗi cung ứng. Ngành tôm Việt Nam, hiện đứng thứ ba thế giới về xuất khẩu, đang đối mặt với tình trạng kim ngạch chững lại từ năm 2015, đòi hỏi những giải pháp chính sách mới và có cơ sở khoa học.
Mục tiêu tổng quát của luận án là đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu tôm của Việt Nam, dựa trên phân tích vai trò của đa dạng hóa xuất khẩu tôm và sự truyền dẫn giá từ thị trường xuất khẩu đến thị trường nguyên liệu. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện ba mục tiêu cụ thể: đánh giá tác động của đa dạng hóa thị trường và sản phẩm xuất khẩu tôm đến tăng trưởng xuất khẩu tôm, đo lường sự truyền dẫn giá (bao gồm dẫn dắt về giá và tính bất đối xứng) từ giá tôm xuất khẩu đến giá tôm tại ao cho tôm sú và tôm thẻ chân trắng, và đề xuất chính sách, giải pháp phù hợp.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu tôm có tác động tích cực đến kim ngạch xuất khẩu tôm thực tế của Việt Nam trong cả dài hạn và ngắn hạn, trong khi đa dạng hóa sản phẩm chỉ có tác động tích cực trong ngắn hạn. Sự gia tăng thu nhập của các quốc gia nhập khẩu tôm và sự giảm giá trị thực của VND cũng góp phần thúc đẩy xuất khẩu tôm. Về truyền dẫn giá, luận án phát hiện mối quan hệ dài hạn giữa giá tôm tại ao và giá tôm xuất khẩu, với giá xuất khẩu đóng vai trò dẫn dắt. Tuy nhiên, sự truyền dẫn giá là không hoàn toàn và có tốc độ điều chỉnh chậm trong ngắn hạn. Một phát hiện mới quan trọng là sự truyền dẫn giá từ giá tôm xuất khẩu đến giá tôm tại ao của cả tôm sú và tôm thẻ chân trắng là đối xứng trong cả dài hạn và ngắn hạn, cho thấy sự cạnh tranh của thị trường và khả năng thương lượng của nông dân khi tuân thủ các tiêu chuẩn.
Dựa trên những kết quả này, luận án đề xuất các kiến nghị chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu tôm, bao gồm tiếp tục đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tối ưu hóa chi phí sản xuất, khuyến khích nông dân áp dụng phương thức sản xuất bền vững, cải thiện cơ chế truyền dẫn giá thông qua sàn giao dịch điện tử và thu mua trực tiếp, tăng cường đầu tư hạ tầng giao thông, và hỗ trợ nông dân thành lập hợp tác xã, nâng cao thông tin thị trường và tập huấn chứng nhận quốc tế.