HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC KINH TẾ VIỆT NAM - NHẬT BẢN: CƠ HỘI, THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƯƠNG MẠI GIỮA HAI NƯỚC TRONG BỐI CẢNH MỚI
Kinh tế quốc tế
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA) trong bối cảnh mới nhằm đề xuất các giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại hàng hóa giữa hai quốc gia. Việt Nam và Nhật Bản có mối quan hệ "Đối tác chiến lược sâu rộng", với Nhật Bản là đối tác thương mại quan trọng và đã ký kết nhiều Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với Việt Nam, bao gồm AJCEP, VJEPA, CPTPP và RCEP.
Mặc dù VJEPA đã mang lại những kết quả nhất định kể từ khi có hiệu lực vào năm 2009, tiềm năng của quan hệ thương mại hàng hóa giữa hai nước vẫn chưa được khai thác tối đa. Bối cảnh hiện tại có nhiều biến động như đại dịch Covid-19, xu hướng chuyển đổi số, biến đổi khí hậu, cạnh tranh kinh tế lớn và các xung đột địa chính trị, cùng với việc Việt Nam và Nhật Bản nâng tầm quan hệ và tham gia các FTA thế hệ mới, tạo ra cả cơ hội và thách thức.
Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại hàng hóa Việt Nam - Nhật Bản thông qua thực thi VJEPA phù hợp với bối cảnh mới. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích kết quả, hạn chế và nguyên nhân trong giai đoạn 2009-2021, nhận diện cơ hội và thách thức, và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2022-2030.
Kết quả nghiên cứu của luận án đã tổng quan tình hình nghiên cứu, hệ thống hóa lý luận và thực tiễn, phân tích thực trạng quan hệ thương mại hàng hóa Việt Nam - Nhật Bản, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân trong giai đoạn 2009-2021, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy quan hệ này trong bối cảnh mới. Luận án cũng bổ sung cơ sở lý luận, phân tích thực trạng, dự báo cơ hội, thách thức và đề xuất giải pháp cụ thể, đồng thời nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn FDI, ODA từ Nhật Bản, thúc đẩy xuất khẩu lao động và thương mại dịch vụ.
Luận án kết luận rằng VJEPA, với tư cách là một FTA song phương và lộ trình cắt giảm thuế gần hoàn thành vào năm 2026, có thể khai thác hiệu quả nhất để thúc đẩy quan hệ thương mại hàng hóa Việt Nam - Nhật Bản, dựa trên nền tảng lịch sử, văn hóa tương đồng và tính bổ sung của hai nền kinh tế. Việc phát huy thế mạnh, khắc phục hạn chế, tận dụng cơ hội và ngăn ngừa thách thức thông qua triển khai hiệu quả các cam kết VJEPA là vô cùng quan trọng.