Luận án Chế định nguyên thủ quốc gia trên thế giới và những giá trị tham chiếu cho Việt Nam

Tên luận án:

CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM CHIẾU CHO VIỆT NAM

Ngành:

CHÍNH TRỊ HỌC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án nghiên cứu về "Chế định Nguyên thủ quốc gia trên thế giới và những giá trị tham chiếu cho Việt Nam" xuất phát từ tính cấp thiết của việc đổi mới hệ thống chính trị, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (NNPQ XHCN) và hoàn thiện chế định Nguyên thủ quốc gia (NTQG) ở Việt Nam. Mặc dù công cuộc đổi mới đã đạt nhiều thành tựu, vẫn còn những bất cập trong bộ máy nhà nước và yêu cầu phát huy vai trò của Chủ tịch nước. Chế định NTQG ở Việt Nam đã trải qua nhiều thay đổi nhưng chưa được đầu tư nghiên cứu đầy đủ, đặc biệt từ góc độ chính trị học và liên ngành.

Mục tiêu chính của luận án là phân tích làm rõ địa vị chính trị, pháp lý, chức năng, vai trò, thẩm quyền của NTQG trên thế giới, từ đó rút ra những giá trị tham chiếu hữu ích cho Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ: làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về người đứng đầu nhà nước; phân tích chế định NTQG ở một số quốc gia tiêu biểu (theo các mô hình chính thể như cộng hòa tổng thống, đại nghị, hỗn hợp, quân chủ lập hiến, XHCN); và đánh giá thực trạng chế định Chủ tịch nước tại Việt Nam để đề xuất quan điểm, phương hướng, giải pháp hoàn thiện.

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam, cùng các lý thuyết chính trị và cách tiếp cận so sánh. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm phân tích hệ thống, cấu trúc chức năng, so sánh, tổng hợp và chuyên gia.

Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về NTQG và chế định NTQG, khái quát các giá trị tham chiếu, và đưa ra luận chứng cho việc hoàn thiện chế định này ở Việt Nam. Về mặt khoa học, luận án gia tăng tri thức chuyên ngành, là tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy về bộ máy nhà nước, chế định NTQG, hệ thống chính trị và NNPQ. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học và kinh nghiệm quốc tế để xây dựng, đổi mới, hoàn thiện chế định Chủ tịch nước trong quá trình phát triển NNPQ XHCN tại Việt Nam.

Luận án khẳng định NTQG là một chế định trung tâm, biểu tượng sức mạnh quốc gia, có vai trò và tầm ảnh hưởng sâu rộng. Chế định Chủ tịch nước Việt Nam đã có nhiều đóng góp lịch sử nhưng vẫn cần được làm sáng tỏ và hoàn thiện hơn nữa trong bối cảnh hiện nay, nhằm phát huy hiệu quả vai trò của NTQG, tăng cường kiểm soát quyền lực và góp phần xây dựng một nước Việt Nam "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
  • 1.2. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGUYÊN THỦ QUỐC GIA VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM CHIẾU
  • 1.3. CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA Ở VIỆT NAM, TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG, YÊU CẦU ĐỔI MỚI, HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH CHỦ TỊCH NƯỚC Ở VIỆT NAM
  • 1.4. KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
  • 1.5. NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
  • 1.6. CÂU HỎI VÀ GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU

• Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA

  • 2.1. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
  • 2.2. KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI ĐỊNH CHẾ NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
  • 2.2.1. Khái niệm nguyên thủ quốc gia và định chế nguyên thủ quốc gia
  • 2.2.1.1. Khái niệm nguyên thủ quốc gia
  • 2.2.1.2. Khái niệm về chế định nguyên thủ quốc gia
  • 2.2.2. Phân loại các mô hình chế định nguyên thủ quốc gia
  • 2.2.2.1. Phân loại theo hệ tư tưởng
  • 2.2.2.2. Phân loại theo hình thức chính thể
  • 2.2.2.3. Phân loại theo mức độ thẩm quyền
  • 2.3. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM PHỔ BIẾN CỦA CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO
  • 2.3.1. Cơ chế lựa chọn, cách thức thành lập nguyên thủ quốc gia
  • 2.3.2. Vị trí, vai trò, chức năng của nguyên thủ quốc gia
  • 2.3.3. Quyền lực và kiểm soát quyền lực của nguyên thủ quốc gia

• Chương 3: CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI (TỪ THỰC TIỄN CỦA MỸ, PHÁP, NHẬT BẢN, SINGAPORE, TRUNG QUỐC)

  • 3.1. NGUYÊN THỦ QUỐC GIA CÓ THỰC QUYỀN
  • 3.1.1. Chế định nguyên thủ quốc gia trong mô hình Cộng hòa Tổng thống (trường hợp Hoa Kỳ)
  • 3.1.2. Chế định nguyên thủ quốc gia trong mô hình Cộng hòa hỗn hợp (trường hợp Cộng hòa Pháp)
  • 3.2. NGUYÊN THỦ QUỐC GIA CÓ QUYỀN LỰC HÌNH THỨC
  • 3.2.1. Chế định nguyên thủ quốc gia trong mô hình Cộng hòa Đại nghị (trường hợp Singapore)
  • 3.2.2. Chế định nguyên thủ quốc gia trong mô hình quân chủ lập hiến (trường hợp Nhật Bản)
  • 3.3. NGUYÊN THỦ QUỐC GIA NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
  • 3.3.1. Chế định nguyên thủ quốc gia trong mô hình Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa
  • 3.4. MỘT SỐ ĐÁNH GIÁ VỀ CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
  • 3.4.1. Những điểm tương đồng
  • 3.4.2. Những điểm khác biệt
  • 3.4.3. Những điểm mạnh, điểm yếu của các mô chính thể liên quan tới tính chất quyền lực của nguyên thủ quốc gia

• Chương 4: CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA Ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG GỢI MỞ THAM CHIẾU

  • 4.1. CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA Ở VIỆT NAM
  • 4.1.1. Đặc điểm, lịch sử hình thành
  • 4.1.2. Thực trạng và những vấn đề bất cập hiện nay của chế định nguyên thủ quốc gia Việt Nam
  • 4.1.3. Quan điểm, yêu cầu, phương hướng hoàn thiện chế định nguyên thủ quốc gia Việt Nam
  • 4.2. MỘT SỐ THAM CHIẾU, GIẢI PHÁP CHO VIỆC HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA VIỆT NAM
  • 4.2.1. Tham chiếu và giải pháp theo Phương án 1
  • 4.2.1.2. Thuận lợi, thách thức và điều kiện đảm bảo cho Phương án 1
  • 4.2.2. Tham chiếu và giải pháp theo Phương án 2
  • 4.2.1.2. Thuận lợi, thách thức và điều kiện đảm bảo cho Phương án 2
  • 4.2.3. Tham chiếu và giải pháp theo Phương án 3
  • 4.2.3.1. Thuận lợi, thách thức và điều kiện đảm bảo cho Phương án 3
  • 4.2.3.2. Một số giải pháp đảm bảo cho Phương án 3