CHẤT LƯỢNG MỐI QUAN HỆ GIỮA NÔNG DÂN VÀ CÁC ĐỐI TÁC THU MUA CÀ PHÊ Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN
Kinh tế nông nghiệp
Cà phê là nông sản xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam, đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế, xã hội của khu vực Tây Nguyên. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa nông dân và các đối tác thu mua cà phê (thương lái, đại lý, công ty chế biến/xuất khẩu) còn lỏng lẻo, chưa chặt chẽ và không ràng buộc pháp lý, dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp và nông dân chịu nhiều thiệt thòi. Luận án tiến sĩ này nhằm phân tích chất lượng mối quan hệ giữa nông dân với các đối tác thu mua cà phê tại Tây Nguyên.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 05/2018 đến tháng 05/2024 tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai. Phương pháp nghiên cứu kết hợp lý thuyết thoả dụng ngẫu nhiên (RUT), lý thuyết chi phí giao dịch (TCE) và lý thuyết Marketing mối quan hệ. Mô hình logit đa thức (MNL) được sử dụng để phân tích quyết định lựa chọn đối tác thu mua của nông dân, trong khi mô hình cấu trúc (SEM) được áp dụng để phân tích chất lượng mối quan hệ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ khảo sát 584 hộ nông dân, phỏng vấn sâu 06 đối tác thu mua, 04 cán bộ quản lý/chuyên gia và thảo luận nhóm với 30 nông dân.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, quyết định lựa chọn đối tác thu mua của nông dân bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế - xã hội và chi phí giao dịch. Tuổi tác và khoảng cách thị trường có ảnh hưởng đồng biến đến việc lựa chọn thương lái và đại lý thu mua, trong khi giới tính, trình độ học vấn, kinh nghiệm, diện tích canh tác, thời gian thanh toán, tiếp cận tín dụng, khuyến nông, chuyên môn hóa và tiếp cận thông tin thị trường có ảnh hưởng nghịch biến. Nông dân bán cà phê cho công ty chế biến/xuất khẩu đạt hiệu quả tài chính cao hơn.
Chất lượng mối quan hệ giữa nông dân và các đối tác thu mua được đánh giá là thấp, lỏng lẻo và thiếu sự ràng buộc. Năm yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng mối quan hệ bao gồm sự hợp tác, cảm nhận về giá, chia sẻ lợi nhuận/rủi ro, bất cân xứng quyền lực và truyền thông hiệu quả. Trong đó, truyền thông hiệu quả và chia sẻ lợi nhuận/rủi ro là hai yếu tố có tác động mạnh nhất, còn bất cân xứng quyền lực có tác động tiêu cực. Chất lượng mối quan hệ tốt hơn giúp tăng lợi ích và ý định duy trì mối quan hệ của nông dân.
Nghiên cứu đóng góp vào cơ sở lý thuyết TCE bằng cách phân tích chi phí giao dịch cụ thể và là nghiên cứu đầu tiên sử dụng mô hình SEM để phân tích và so sánh chất lượng mối quan hệ giữa nông dân với từng nhóm đối tác trong ngành cà phê. Các hàm ý chính sách được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả chia sẻ thông tin thị trường, tăng lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro, thúc đẩy sự hợp tác và giảm bất cân xứng quyền lực, hướng tới xây dựng mối quan hệ bền vững và chuỗi giá trị cà phê hiệu quả.
Không có mục lục chi tiết trong văn bản được cung cấp.