Luận án Cấu trúc thuế và tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại tại các nước đang phát triển

Tên luận án:

CẤU TRÚC THUẾ VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ DƯỚI VAI TRÒ CỦA TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI TẠI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

Ngành:

Tài chính – Ngân hàng

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc thuế và tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại tại các nước đang phát triển. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực tế các nước đang phát triển đã đạt nhiều thành tựu về tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người, song vẫn còn khoảng cách lớn so với các nước phát triển, đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách kinh tế, tài chính, đặc biệt là chính sách thuế. Chính sách thuế không chỉ là nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ định hướng phát triển và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về tác động của thuế đến tăng trưởng, nhưng đa phần chưa đánh giá đồng thời tác động của tự do hóa thương mại đến cấu trúc thuế và vai trò của tự do hóa thương mại trong mối quan hệ giữa cấu trúc thuế và tăng trưởng kinh tế. Luận án khắc phục khoảng trống này bằng cách nghiên cứu cách tự do hóa thương mại tác động đến cấu trúc thuế, đánh giá tác động của cấu trúc thuế đến tăng trưởng kinh tế, và xem xét vai trò của tự do hóa thương mại trong mối quan hệ này. Ngoài ra, luận án còn phân tích sự khác biệt về tác động của cấu trúc thuế giữa các nhóm nước đang phát triển theo mức thu nhập và đề xuất hàm ý chính sách phù hợp.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng GMM sai phân trên dữ liệu của 55 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2000-2019. Điểm mới của luận án là sử dụng lần lượt hai thước đo tự do hóa thương mại khác nhau, bao gồm cả chỉ số có xem xét hàng rào phi thuế quan (NTBs), mang lại cái nhìn tổng quan hơn cho việc lựa chọn chính sách.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tự do hóa thương mại là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tổng thu thuế, thuế thu nhập và thuế ngoại thương. Việc gia tăng lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu có thể làm tăng tổng thu thuế và thuế ngoại thương, thuế thu nhập, nhưng lại giảm thuế tiêu dùng. Tự do hóa thương mại quá mức có nguy cơ làm xói mòn nguồn thu thuế và tạo hiệu ứng ngược với tăng trưởng kinh tế. Luận án cũng chứng minh rằng việc gia tăng tổng thu thuế là động lực thúc đẩy tăng trưởng. Thuế tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu thuế và hỗ trợ tăng trưởng hiệu quả, trong khi thuế thu nhập doanh nghiệp là công cụ hữu hiệu để thu hút đầu tư. Các gợi ý chính sách được đề xuất cụ thể cho từng nhóm nước (thu nhập thấp/trung bình thấp và trung bình cao) và cho Việt Nam, nhấn mạnh việc điều chỉnh cấu trúc thuế phù hợp với mức độ tự do hóa thương mại và đặc điểm thu nhập quốc gia để tối ưu hóa tăng trưởng kinh tế.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
  • 1.1 Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu
  • 1.2 Mục tiêu nghiên cứu
  • 1.3 Câu hỏi nghiên cứu
  • 1.4 Phương pháp nghiên cứu
  • 1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 1.5.1 Đối tượng nghiên cứu
    • 1.5.2 Phạm vi nghiên cứu
  • 1.6 Đóng góp mới của luận án
    • 1.6.1 Về mặt khoa học
    • 1.6.2 Về mặt thực tiễn
• CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
  • 2.1 Các khái niệm liên quan
    • 2.1.1 Khái niệm tăng trưởng kinh tế
    • 2.1.2 Khung khái niệm về cấu trúc thuế
    • 2.1.3 Khái niệm về tự do hóa thương mại
  • 2.2 Khung phân tích lý thuyết
  • 2.3 Lý thuyết mối quan hệ giữa cấu trúc thuế, tự do hóa thương mại và tăng trưởng kinh tế
    • 2.3.1 Lý thuyết tác động của tự do hóa thương mại đến cấu trúc thuế
      • 2.3.1.1 Lý thuyết tĩnh (Static theory)
      • 2.3.1.2 Lý thuyết động (Dynamic theory)
    • 2.3.2 Lý thuyết thuế trong các mô hình tăng trưởng kinh tế
      • 2.3.2.1 Thuế trong mô hình tăng trưởng Solow
      • 2.3.2.2 Thuế trong mô hình tăng trưởng nội sinh
    • 2.3.3 Tự do hóa thương mại, cấu trúc thuế và tăng trưởng kinh tế
      • 2.3.3.1 Mô hình hai quốc gia (Two-country Model)
      • 2.3.3.2 Thuế và tăng trưởng nội sinh trong nền kinh tế mở
  • 2.4 Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm
    • 2.4.1 Tác động của tự do hóa thương mại đến cấu trúc thuế
    • 2.4.2 Tác động của cấu trúc thuế đến tăng trưởng kinh tế
    • 2.4.3 Cấu trúc thuế và tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
  • 2.5 Khoảng trống nghiên cứu
• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 3.1 Quy trình nghiên cứu
  • 3.2 Lựa chọn biến và mô hình nghiên cứu đề xuất
    • 3.2.1 Tự do hóa thương mại tác động đến cấu trúc thuế tại các nước đang phát triển
    • 3.2.2 Cấu trúc thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển
    • 3.2.3 Cấu trúc thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
    • 3.3.3 Mẫu nghiên cứu
  • 3.4 Phương pháp nghiên cứu
    • 3.4.2.1 Phương pháp Dif-GMM (Difference Generalized method of moments)
• CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
  • 4.1 Thực trạng cấu trúc thuế tại các nước đang phát triển giai đoạn 2000 – 2019
  • 4.2 Thống kê mô tả
  • 4.3 Kết quả tác động của tự do hóa thương mại đến cấu trúc thuế tại các nước đang phát triển
    • 4.3.2 Kiểm định tính dừng
    • 4.3.3 Mối quan hệ nhân quả Granger giữa tự do hóa thương mại và cấu trúc thuế
    • 4.3.4 Kiểm định mối quan hệ nhân quả Granger tác động của tự do hóa thương mại đến cấu trúc thuế
    • 4.3.5 Kết quả ước lượng và phân tích
      • 4.3.5.1 Tự do hóa thương mại tác động đến tổng thu thuế tại các nước đang phát triển
      • 4.3.5.2 Tự do hóa thương mại tác động đến thuế thu nhập tại các nước đang phát triển
      • 4.3.5.3 Tự do hóa thương mại tác động đến thuế tiêu dùng tại các nước đang phát triển
      • 4.3.5.4 Tự do hóa thương mại tác động đến thuế ngoại thương tại các nước đang phát triển
  • 4.4 Kết quả kiểm định cấu trúc thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển
    • 4.4.1 Tương quan giữa các biến
    • 4.4.2 Kiểm định tính dừng
    • 4.4.3 Kết quả kiểm định theo nhóm quốc gia
      • 4.4.3.1 Cấu trúc thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển
      • 4.4.3.2 Cấu trúc thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nước thu nhập thấp và trung bình thấp
      • 4.4.3.3 Cấu trúc thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nước có thu nhập trung bình cao
  • 4.5 Kiểm định tác động của cấu trúc thuế đến tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
    • 4.5.1 Kiểm định tổng thu thuế tác động đến tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
    • 4.5.2 Kiểm định thuế thu nhập tác động đến tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
    • 4.5.3 Kiểm định thuế tiêu dùng tác động đến tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
    • 4.5.4 Kiểm định thuế ngoại thương tác động đến tăng trưởng kinh tế dưới vai trò của tự do hóa thương mại
• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
  • 5.1 Kết luận
  • 5.2 Một số gợi ý chính sách
    • 5.2.1 Các gợi ý chính sách đối với hoạt động tự do hóa thương mại
      • 5.2.1.1 Chiến lược sản xuất thay thế nhập khẩu
      • 5.2.1.2 Chiến lược thúc đẩy xuất khẩu
    • 5.2.2 Xu hướng cải cách thuế và một số gợi ý chính sách với cấu trúc thuế
      • 5.2.2.1 Xu hướng cải cách thuế của các nước đang phát triển
      • 5.2.2.2 Một số gợi ý về chính sách thuế
    • 5.2.3 Gợi ý chính sách cho từng nhóm nước
      • 5.2.3.1 Nhóm nước có thu nhập thấp và trung bình thấp
      • 5.2.3.2 Nhóm nước có thu nhập trung bình cao
    • 5.2.4 Một số gợi ý chính sách đối với Việt Nam