CẢM NHẬN HẠNH PHÚC CỦA VỢ CHỒNG TRONG ĐỜI SỐNG HÔN NHÂN
Tâm lý học
Luận án "Cảm nhận hạnh phúc của vợ chồng trong đời sống hôn nhân" do Đặng Thị Thu Trang thực hiện, thuộc ngành Tâm lý học, tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn về cảm nhận hạnh phúc hôn nhân cùng các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất kiến nghị. Đề tài được hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam vào năm 2021.
Nghiên cứu lý luận của luận án đã tổng hợp và hệ thống hóa hai trường phái tiếp cận hạnh phúc hôn nhân: khách quan và chủ quan. Đề tài lựa chọn tiếp cận chủ quan, định nghĩa cảm nhận hạnh phúc hôn nhân là trạng thái cảm xúc tích cực của người vợ hoặc người chồng, phản ánh cảm giác chủ quan của họ khi nhìn nhận tổng thể về sự liên kết với bạn đời. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, với 733 khách thể định lượng và 277 khách thể định tính tại Đà Nẵng, Nam Định và Đăk Lăk, sử dụng thang đo tổng quát một mục.
Kết quả nghiên cứu thực tiễn cho thấy phần lớn các cuộc hôn nhân có xu hướng hạnh phúc hơn là bất hạnh. Các trải nghiệm hạnh phúc thường gắn liền với giá trị tinh thần, trong khi bất hạnh đa dạng, thường liên quan đến vấn đề kinh tế hoặc khác biệt lối sống/quan điểm. Cảm xúc dương tính phổ biến hơn âm tính và là yếu tố phân biệt rõ ràng giữa hôn nhân hạnh phúc và bất hạnh. Luận án xác định ba nhóm yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc hôn nhân: đặc điểm nhân khẩu – xã hội cá nhân và cuộc hôn nhân, hoạt động chung của vợ chồng trong gia đình, và yếu tố tâm lý. Trong đó, nhóm yếu tố tâm lý (gồm tình cảm, tương tác, tình dục) có vai trò ổn định, rõ nét và quan trọng nhất. Các yếu tố hoạt động chung (như phân chia vai trò, tham gia quyết định, hoạt động giải trí, thời gian riêng) cũng đóng góp tích cực. Nhóm yếu tố nhân khẩu – xã hội chỉ có khả năng dự báo khi độc lập, nhưng vẫn là điều kiện thuận lợi.
Mô hình dự báo tốt nhất cho hạnh phúc hôn nhân là mô hình kết hợp cả ba nhóm yếu tố, trong đó các yếu tố tâm lý vẫn giữ vai trò chủ đạo. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng yếu tố tâm lý có vai trò trung gian một phần trong mối quan hệ giữa các yếu tố tâm lý còn lại với cảm nhận hạnh phúc hôn nhân. Vai trò tác động của các yếu tố có sự đa dạng tùy thuộc vào từng nhóm đối tượng, nhưng yếu tố tâm lý luôn duy trì tầm quan trọng.
Luận án kiến nghị vợ/chồng nên tập trung vào các giá trị tinh thần, xây dựng đời sống tình cảm tích cực, tương tác chia sẻ và cân bằng trong đời sống tình dục, phân chia trách nhiệm gia đình hợp lý và dành thời gian riêng cho nhau. Đối với nhà thực hành tâm lý, cần cân nhắc toàn diện các khía cạnh tâm lý, tinh thần, kinh tế, vật chất, cá nhân và hoạt động chung để tham vấn hiệu quả.