Luận án Bồi dưỡng tư duy thuận nghịch cho học sinh trong dạy học môn Toán ở trường Trung học phổ thông

Tên luận án:

Phát triển tư duy thuận nghịch cho học sinh trong dạy học môn Toán ở trường Trung học phổ thông

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Tài liệu này trình bày một nghiên cứu tập trung vào Tư duy thuận nghịch (TDTN) trong dạy học môn Toán ở cấp Trung học phổ thông. Đề tài được lựa chọn dựa trên yêu cầu cấp thiết của việc thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011-2020 và Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Thực tiễn cho thấy vẫn còn thiếu sự quan tâm thích đáng đến phát triển tư duy cho học sinh, một mục tiêu giáo dục quan trọng như Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn đã nhấn mạnh. Ý tưởng nghiên cứu TDTN được gợi mở từ khái niệm "Tính thuận nghịch của quá trình tư duy trong lập luận Toán học" của V. A. Cruchetxki.

Về phương pháp nghiên cứu, tài liệu đề cập đến việc sử dụng phương pháp điều tra quan sát (dự giờ, quan sát, lập phiếu điều tra thực trạng) và phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp sư phạm đề xuất.

Những đóng góp chính của luận án bao gồm: làm rõ nội hàm của khái niệm TDTN của học sinh trong môn Toán ở THPT thông qua việc xác định các thành tố năng lực TDTN; làm sáng tỏ tầm quan trọng và ý nghĩa của TDTN trong dạy học Toán và thực tiễn; và đề xuất các biện pháp sư phạm khả thi, hiệu quả để phát triển TDTN, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán ở THPT.

Chương 1 của tài liệu tập trung vào cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích các quan điểm về tư duy toán học và năng lực toán học. TDTN được quan niệm là cách suy nghĩ hai chiều ngược nhau nhưng hỗ trợ lẫn nhau, giúp nhận thức và giải quyết vấn đề sâu sắc hơn. Các thành tố của TDTN được trình bày cụ thể, bao gồm khả năng đặt và khảo sát vấn đề ngược (như xét phép biến đổi ngược, mệnh đề đảo, bài toán phủ nhận) và khả năng ứng dụng mối liên tưởng ngược trong giải quyết vấn đề. Tài liệu cũng phân loại các cấp độ TDTN của học sinh.

Khảo sát thực trạng cho thấy đa số giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của TDTN nhưng chưa thực hiện hiệu quả do chưa hiểu rõ về nó. Kết quả là TDTN của học sinh nhìn chung chưa tốt, thường có xu hướng phụ thuộc vào tư duy thuận và thiếu linh hoạt trong việc thay đổi hướng tư duy. Chương 1 kết luận bằng việc trình bày quan niệm về TDTN, 6 thành tố của năng lực TDTN với các biểu hiện cụ thể và ba mức độ biểu hiện của TDTN.

Mục lục chi tiết:

• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
  • 1.1. Để thực hiện thành công Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011-2020, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã thông qua Đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.
  • 1.2. Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: “... Làm khoa học gì cũng đụng chạm đến kiến thức, tư duy và tính cách con người một cách sâu đậm. Kiến thức, tư duy, tính cách con người chính là mục tiêu giáo dục”.
• 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 5.2. Phương pháp điều tra quan sát: Dự giờ, quan sát và lập phiếu điều tra thực trạng về việc phát triển tư duy nói chung, tư duy thuận nghịch nói riêng trong dạy học môn Toán ở trường Trung học phổ thông.
  • 5.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất.
• 6. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
  • 1.1. Một số vấn đề chung về t
  • 1.2.1. Một số quan niệm về tư duy toán học.
  • 1.2.2. Một số quan điểm về những thành phần của tư duy toán học, năng lực toán học.
  • 1.3.2.5. Căn cứ vào đặc điểm môn Toán, đặc trưng của phương pháp toán học, nội dung và chất liệu của môn Toán ở bậc THPT.
  • 1.3.2.6. Căn cứ vào mối quan hệ, sự giao thoa giữa các loại hình tư duy.
  • 1.3.3. Quan niệm về tư duy thuận nghịch
  • 1.3.4.2. Thành tố 2: Khả năng đặt và khảo sát vấn đề ngược khi xem xét một vấn đề cho trước.
  • 1.3.4.3. Thành tố 3: Khả năng thực hiện
  • 1.3.4. Các cấp độ tư duy thuận nghịch của học sinh
  • 1.6. Đặc điểm tâm lý của học sinh Trung học phổ thông.
  • 1.7. Thực trạng về việc bồi dưỡng tư duy thuận nghịch cho học sinh trong dạy học môn Toán ở trường Trung học phổ thông
    • 1.7.1. Mục đích khảo sát
    • 1.7.2. Đối tượng khảo sát
    • 1.7.3. Nội dung khảo sát