Luận án – Bồi dưỡng năng lực sử dụng ngôn ngữ vật lí của học sinh thông qua dạy học phân hoá một số nội dung về Động lực học chất điểm – Cân bằng của vật rắn – vật lí 10 THPT

Tên luận án:

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC SỬ DỤNG NGÔN NGỮ VẬT LÍ CỦA HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHÂN HOÁ MỘT SỐ NỘI DUNG VỀ ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM, CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN - VẬT LÍ 10 THPT

Ngành:

Lí luận và phương pháp dạy học Bộ môn Vật lí (Mã số: 9.14.01.11)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực sử dụng ngôn ngữ vật lí (NNVL) của học sinh trung học phổ thông (THPT) thông qua dạy học phân hóa (DHPH) một số nội dung về Động lực học chất điểm và Cân bằng của vật rắn trong chương trình Vật lí 10 THPT. Đề tài xuất phát từ nhận định NNVL đóng vai trò quan trọng trong phát triển nhận thức vật lí, là một bộ phận cấu thành năng lực vật lí của học sinh, đồng thời đáp ứng yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Bối cảnh dạy học phân hóa được lựa chọn nhằm phù hợp với sự đa dạng về năng lực, sở thích và điều kiện học tập của từng học sinh, đặc biệt là học sinh miền núi với những hạn chế về khả năng diễn đạt tiếng Việt, vốn là rào cản trong việc sử dụng ngôn ngữ khoa học.
Mục tiêu chính của luận án là đề xuất các nguyên tắc và biện pháp bồi dưỡng năng lực sử dụng NNVL, đồng thời vận dụng chúng để tổ chức dạy học phân hóa cho các nội dung đã chọn. Giả thuyết nghiên cứu cho rằng việc xác định và áp dụng hiệu quả các nguyên tắc, biện pháp bồi dưỡng NNVL cùng với lý luận DHPH sẽ giúp nâng cao năng lực này ở học sinh.
Để đạt được mục tiêu, luận án đã thực hiện các nhiệm vụ: nghiên cứu cơ sở lý luận về NNVL, bồi dưỡng ngôn ngữ trong dạy học vật lí và DHPH; khảo sát thực tiễn về nhận thức của giáo viên và thực trạng, mong muốn của học sinh THPT miền núi về việc sử dụng NNVL; thiết kế tiến trình DHPH cho các nội dung kiến thức đã chọn; và tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm giả thuyết.
Những đóng góp mới của luận án bao gồm: về mặt lí luận, cụ thể hóa các khái niệm liên quan đến NNVL, đề xuất 04 nguyên tắc và 04 biện pháp bồi dưỡng NNVL có xem xét đặc điểm học sinh dân tộc miền núi, và xây dựng khung năng lực với 12 chỉ số hành vi (mỗi chỉ số có 4 mức độ). Về mặt thực tiễn, luận án đã xây dựng được kế hoạch dạy học cụ thể cho các nội dung về Động lực học chất điểm và Cân bằng của vật rắn, và qua thực nghiệm sư phạm đã khẳng định tính hiệu quả và phù hợp của các nguyên tắc, biện pháp bồi dưỡng NNVL và tiếp cận phân hóa trong dạy học.

Mục lục chi tiết:

• Phần 1: Mở đầu
  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục tiêu của đề tài
  • 3. Giả thuyết KH
  • 4. Nhiệm vụ NC
  • 5. Đối tượng NC
  • 6. Phạm vi NC
  • 7. Phương pháp NC
  • 8. Những đóng góp mới của luận án
  • 9. Cấu trúc luận án
• Phần 2: Nội dung gồm 04 chương

  • CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NC

    • 1.1. Nghiên cứu về ngôn ngữ và bồi dưỡng ngôn ngữ trong bối cảnh dạy học khoa học và dạy học vật lí
      • 1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài về về ngôn ngữ và bồi dưỡng ngôn ngữ trong bối cảnh dạy học khoa học và dạy học vật lí
      • 1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước về ngôn ngữ và bồi dưỡng ngôn ngữ trong bối cảnh dạy học khoa học và dạy học vật lí
    • 1.2. Nghiên cứu về DHPH trong DHVL
      • 1.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài về DHPH
      • 1.2.2. Các nghiên cứu trong nước về DH phân hóa

  • CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC SỬ DỤNG NGÔN NGỮ VẬT LÍ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

    • 2.1. Ngôn ngữ và ngôn ngữ khoa học
      • 2.1.1. Ngôn ngữ và chức năng của ngôn ngữ
      • 2.1.2. Ngôn ngữ khoa học
    • 2.2. Ngôn ngữ vật lí
      • 2.2.1. Các thành phần của NNVL
        • 2.2.1.1. Thuật ngữ VL
        • 2.2.1.2. Mệnh đề vật lí
        • 2.2.1.3. Biểu diễn VL
      • 2.2.2. Quan hệ giữa NNVL và NN toán học
    • 2.3. Năng lực sử dụng NNVL
      • 2.3.1. Khái niệm
      • 2.3.2. Các biểu hiện cơ bản của NL sử dụng NNVL
        • 2.3.2.1. Trong nhận biết, ghi nhớ và hiểu các thuật ngữ VL
        • 2.3.2.2. Trong sử dụng TNVL và thuật ngữ phi kỹ thuật để liên kết và biểu thị nội dung vật lí
        • 2.3.2.3. Trong tổ chức lại hay chuyển đổi từ hình thức biểu diễn VL này sang hình thức biểu diễn VL khác
      • 2.3.3. Chỉ số hành vi của NL sử dụng NNVL
    • 2.4. Xác định công cụ đánh giá NL sử dụng NNVL
      • 2.4.1. Nguyên tắc đánh giá NL sử dụng NNVL
      • 2.4.2. Các công cụ đánh giá NL sử dụng NNVL
    • 2.5. Các nguyên tắc bồi dưỡng NL sử dụng NNVL
      • 2.5.1. Nguyên tắc 1: Bồi dưỡng NNVL gắn liền bối cảnh học tập VL
      • 2.5.2. Nguyên tắc 2: Tổ chức các hoạt động giao tiếp có sử dụng NNVL
      • 2.5.3. Nguyên tắc 3: Chú ý tới khả năng NN hiện có của học sinh và có những biện pháp ĐG thường xuyên sự phát triển NN của HS
      • 2.5.4. Nguyên tắc 4: Liên kết giữa hai hình thức sử dụng NNVL nói và viết
    • 2.6. Các biện pháp bồi dưỡng NL sử dụng NNVL
      • 2.6.1. Sử dụng kết hợp các hình thức vấn đáp, thảo luận để tạo điều kiện cho hoạt động giao tiếp sử dụng NNVL
      • 2.6.2. Sử dụng các trải nghiệm, tình huống VL gắn với đời sống hàng ngày của HS
      • 2.6.3. Sử dụng các hình thức hướng dẫn và luyện tập khác nhau phù hợp với HS
      • 2.6.4. Sử dụng phối hợp nhiều hình thức ĐG nhằm chỉnh sửa, uốn nắn những sai lầm của học sinh trong sử dụng NNVL
    • 2.7. DH phân hóa
      • 2.7.1. Khái niệm
      • 2.7.2. Các đặc điểm của DH phân hóa
      • 2.7.3. Sử dụng DH phân hóa để bồi dưỡng NL sử dụng NNVL
      • 2.7.4. Lập kế hoạch tổ chức DHPH bồi dưỡng NL sử dụng NNVL
    • 2.8. Cơ sở thực tiễn
      • 2.8.1. Thực trạng về DH bồi dưỡng NL sử dụng NNVL
      • 2.8.2. Hiểu biết về tổ chức DH phân hóa với môn VL ở trường THPT
      • 2.8.3. Hứng thú và mong muốn của học sinh khi học môn VL

  • CHƯƠNG 3: BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC SỬ DỤNG NGÔN NGỮ VẬT LÍ THÔNG QUA DẠY HỌC PHÂN HÓA MỘT SỐ NỘI DUNG VỀ ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM, CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN – VẬT LÍ 10 THPT

    • 3.1. Nội dung một số kiến thức về Động lực học chất điểm, Cân bằng của vật rắn – vật lí 10 THPT được lựa chọn trong đề tài
    • 3.2. Lập kế hoạch dạy học một số nội dung về Động lực học chất điểm và Cân bằng của vật rắn – vật lí 10 THPT
      • 3.2.1. Bài “Lực đàn hồi”
        • 1. Mục tiêu NL sử dụng NNVL
        • 2. Phân tích các biện pháp có thể sử dụng nhằm bồi dưỡng NL sử dụng NNVL
        • 3. Thiết kế phiếu học tập các nhóm
          • 3.1. Phiếu học tập nhóm làm thí nghiệm
          • 3.2. Phiếu học tập nhóm quan sát video
          • 3.3. Phiếu học tập nhóm phân tích tài liệu
        • 4. Thiết kế các hoạt động tổ chức DH
        • 5. ĐG NL sử dụng NNVL với bài “Lực đàn hồi”
      • 3.2.2. Bài “Lực ma sát”
      • 3.2.3. Bài “Lực hướng tâm”
      • 3.2.4. Giao nhiệm vụ về nhà tổng kết các kiến thức về Động lực học chất điểm
      • 3.2.5. Bài “Vật rắn cân bằng dưới tác dụng của hai lực và ba lực không song song"
      • 3.2.6. Bài “Các dạng cân bằng của vật rắn”
      • 3.2.7. Giao nhiệm vụ về nhà tổng kết các kiến thức về Cân bằng của vật rắn

  • CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

    • 4.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
    • 4.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
    • 4.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
    • 4.4. Tổ chức DH thực nghiệm sư phạm
      • 4.4.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
      • 4.4.2. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm cụ thể
    • 4.5. Thực nghiệm sư phạm vòng 1
      • 4.5.1. Diễn biến thực nghiệm sư phạm vòng 1
      • 4.5.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm vòng 1
      • 4.5.3. Những hiệu chỉnh trước thực nghiệm sư phạm vòng 2
    • 4.6. Thực nghiệm sư phạm vòng 2
      • 4.6.1. Diễn biến thực nghiệm sư phạm vòng 2
      • 4.6.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm vòng 2
        • 4.6.2.1. Đánh giá kĩ năng đọc, viết NNVL sau cả hai vòng thực nghiệm sư phạm
        • 4.6.2.2. Đánh giá trường hợp với 3 học sinh
  • Phần 3: Kết luận

    • KẾT LUẬN CHUNG

      • 1. Đánh giá kết quả đạt được của luận án
      • 2. Những hạn chế và hướng phát triển của luận án
      • 3. Một số khuyến nghị