BIỂU TƯỢNG TRONG TIỂU THUYẾT HARUKI MURAKAMI
Văn học nước ngoài
Luận án "Biểu tượng trong tiểu thuyết Haruki Murakami" là công trình nghiên cứu chuyên sâu về Haruki Murakami, một trong những đại diện tiêu biểu của văn học Nhật Bản đương đại, được xem là "hình vóc văn chương của thế kỉ XXI". Đề tài xuất phát từ sự cần thiết tìm hiểu văn học Nhật Bản hiện đại trong bối cảnh hội nhập văn hóa, nhận định Murakami là một "hiện tượng toàn cầu" với tác phẩm kết hợp hài hòa văn hóa Đông Tây, đào sâu bản ngã con người. Biểu tượng được xác định là mảnh đất màu mỡ để khám phá thế giới tâm hồn sâu kín, bí ẩn, đồng thời là điểm hấp dẫn làm nên chiều sâu trong sáng tác của ông.
Mục đích nghiên cứu của luận án là xác định những luận điểm cơ bản về khái niệm biểu tượng văn học, từ đó tiếp cận, nhận diện và kiến giải hệ thống biểu tượng trong tiểu thuyết của Murakami. Công trình này hướng tới việc cung cấp cái nhìn cụ thể hơn về lí thuyết biểu tượng và cách nghiên cứu phê bình biểu tượng, đồng thời khám phá những nét đặc sắc trong thế giới biểu tượng của nhà văn, khẳng định vị trí và đóng góp của ông đối với nền văn học Nhật và văn học thế giới.
Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc khái lược nội hàm khái niệm biểu tượng, tổng quan và vận dụng các công trình nghiên cứu liên quan đến tiểu thuyết và biểu tượng trong tác phẩm Murakami. Luận án sẽ khảo sát, nhận diện, phân tích và lí giải những nét đặc thù trong hệ thống biểu tượng của ông, đồng thời chỉ ra những giá trị nội dung và tư tưởng mà hệ thống này truyền tải. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào biểu tượng trong mười tiểu thuyết tiêu biểu của Murakami. Khái niệm "biểu tượng" trong luận án được chuyên sâu theo hướng biểu tượng văn học, là hình ảnh biểu nghĩa cụ thể mang tính khái quát và tư tưởng cao, được phân loại thành ba nhóm chính: biểu tượng thiên nhiên, biểu tượng đồ vật và biểu tượng động vật.
Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận kí hiệu học, cùng các phương pháp và thao tác nghiên cứu cụ thể như văn hóa – lịch sử, phê bình tiểu sử, so sánh và thống kê. Công trình được kỳ vọng là nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống hóa một số nét cơ bản về biểu tượng trong tiểu thuyết Murakami, chỉ ra giá trị nội dung tư tưởng, và cung cấp một cách tiếp cận mới mẻ, mở ra hướng nghiên cứu tác phẩm của các tác giả khác từ lí thuyết biểu tượng.
Tổng quan các công trình nghiên cứu về Murakami ở cả nước ngoài và Việt Nam cho thấy sự sôi nổi với nhiều hướng tiếp cận (phê bình tiểu sử, xã hội học, hậu hiện đại, chủ đề, so sánh, tự sự học). Tuy nhiên, luận án khẳng định tính độc đáo của mình khi chưa có công trình nào trực tiếp hoặc chuyên sâu nghiên cứu biểu tượng một cách hệ thống trong sáng tác của Murakami.
Luận án đi sâu phân tích hai nhóm biểu tượng chính: biểu tượng thiên nhiên và biểu tượng đồ vật. Biểu tượng thiên nhiên bao gồm ánh sáng và bóng tối (tượng trưng cho lương tri/nỗi sợ hãi, hi vọng/tổn thương, tính nhị nguyên), đất và rừng (gắn với sự chết, bế tắc nội tâm, hành trình tìm kiếm bản ngã), nước và những biến thể (nguồn sống, thanh tẩy, tái sinh, dòng chảy định mệnh, năng lượng tinh thần). Các biểu tượng này được Murakami tái sinh và chuyển hóa để phù hợp với tâm thức hậu hiện đại, mang tính nhị nguyên và đặc tả thế giới vô thức, góp phần làm nổi bật sức mạnh, sự bí ẩn, phức tạp của thế giới nội tâm con người. Biểu tượng đồ vật được phân tích qua "gương" (biểu tượng của sự thật, tự phản chiếu bản ngã, "vật nhận thức", ranh giới giữa các thế giới) và "nhà" (không phải mái ấm mà là ngục tù kìm hãm, nỗi trống rỗng, khát vọng hạnh phúc). Murakami sử dụng các biểu tượng đồ vật để chuyển tải triết lý nhân sinh về việc con người tồn tại với nhiều "cái ngã", sự hoang mang trong việc nhận diện bản thân.