Tên luận án:
BIẾN ĐỔI VĂN HÓA NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY
Ngành:
Văn hoá học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Biến đổi văn hóa nông thôn tỉnh Vĩnh Long từ năm 1986 đến nay" của Bùi Văn Nở, ngành Văn hoá học, tập trung nhận diện sự biến đổi của văn hóa vật thể và phi vật thể tại các vùng nông thôn Vĩnh Long trong giai đoạn từ năm 1986 đến 2022. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc trưng, phân tích nguyên nhân và xu hướng biến đổi văn hóa, đồng thời tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của người dân.
Nghiên cứu được thực hiện tại một số vùng nông thôn thuộc huyện Vũng Liêm, Trà Ôn và thị xã Bình Minh, Vĩnh Long, với các phương pháp liên ngành, điều tra xã hội học, điền dã dân tộc học, phỏng vấn, thống kê, so sánh, phân tích. Luận án đặt ra ba giả thuyết chính: văn hóa nông thôn Vĩnh Long phong phú, đa dạng và mang sắc thái Đồng bằng sông Cửu Long; các giá trị văn hóa truyền thống biến đổi theo quá trình đổi mới kinh tế, văn hóa, xã hội với cả chiều hướng tích cực và chưa tích cực; và người nông dân Vĩnh Long vừa bảo tồn truyền thống vừa tiếp thu tinh hoa thời đại.
Bố cục luận án gồm 4 chương, đi sâu vào tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận, biến đổi văn hóa vật thể (sản xuất nông nghiệp, ẩm thực, trang phục, cư trú, giao thông) và phi vật thể (tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội, phong tục, ứng xử), cuối cùng là luận bàn về nguyên nhân và xu hướng biến đổi. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng từ năm 1986, dưới tác động của cơ chế thị trường, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa, các chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", đời sống vật chất và tinh thần của người dân Vĩnh Long đã được cải thiện đáng kể. Văn hóa vật thể và phi vật thể đã có nhiều thay đổi ở các phương diện hành vi, chủ thể, nội dung, hình thức và ý nghĩa giá trị. Nguyên nhân biến đổi bao gồm cả yếu tố chủ quan (thay đổi nhận thức, nhu cầu, hành vi của người dân) và khách quan. Mặc dù có nhiều biến đổi tích cực, nghiên cứu cũng chỉ ra những mặt trái, những thành tố văn hóa biến đổi chưa đúng định hướng, cần được quan tâm để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nông thôn bền vững. Xu hướng biến đổi là từ "làng ra phố" và hội nhập quốc tế.
Mục lục chi tiết:
-
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
- 1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
- 1.1.1 Nhóm công trình liên quan đến cơ sở lý luận và lý thuyết nghiên cứu
- 1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu về văn hóa và biến đổi văn hóa
- 1.1.2.1 Nhóm công trình liên quan đến văn hóa phát triển, công nghiệp hóa, đô thị hóa nông nghiệp nông thôn
- 1.1.2.2 Nhóm công trình nghiên cứu chung về biến đổi văn hóa và biến đổi văn hóa ở nông thôn
- 1.1.3 Nhóm các công trình nghiên cứu về tỉnh Vĩnh Long
- 1.1.4 Đánh giá chung về tổng quan tình hình nghiên cứu
- 1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN
- 1.2.1 Hệ thống khái niệm liên quan đến đề tài
- 1.2.1.1 Khái niệm nông thôn, nông dân
- 1.2.1.2 Khái niệm văn hóa, văn hóa nông thôn
- 1.2.1.3 Khái niệm biến đổi văn hóa
- 1.2.2 Lý thuyết tiếp cận và khung lý thuyết nghiên cứu
- 1.2.2.1 Lý thuyết tiếp cận
- 1.2.2.2. Khung lý thuyết nghiên cứu
- 1.3 KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
- 1.3.1 Đặc điểm tự nhiên
- 1.3.2 Đặc điểm lịch sử hình thành tỉnh Vĩnh Long
- 1.3.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội - giáo dục
- 1.3.3.1 Đặc điểm kinh tế
- 1.3.3.2 Đặc điểm xã hội - giáo dục
-
CHƯƠNG 2: BIẾN ĐỔI VĂN HÓA VẬT THỂ Ở NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG
- 2.1 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
- 2.1.1 Văn hóa sản xuất nông nghiệp truyền thống
- 2.1.2 Những biến đổi trong văn hóa sản xuất nông nghiệp
- 2.2 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA ẨM THỰC
- 2.2.1 Văn hóa ẩm thực truyền thống
- 2.2.2 Những biến đổi trong văn hóa ẩm thực
- 2.3 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRANG PHỤC
- 2.3.1 Văn hóa trang phục truyền thống
- 2.3.2 Những biến đổi trong văn hóa trang phục
- 2.4 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA CƯ TRÚ - NHÀ Ở
- 2.4.1 Văn hóa cư trú - nhà ở truyền thống
- 2.4.2 Những biến đổi văn hóa cư trú - nhà ở
- 2.5 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA GIAO THÔNG (ĐI LẠI)
- 2.5.1 Văn hóa giao thông truyền thống
- 2.5.2 Những biến đổi văn hóa giao thông
-
CHƯƠNG 3: BIẾN ĐỔI VĂN HÓA PHI VẬT THỂ Ở NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG
- 3.1 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO
- 3.1.1 Đời sống tín ngưỡng, tôn giáo trong xã hội truyền thống
- 3.1.1.1 Đời sống tín ngưỡng dân gian
- 3.1.1.2 Đời sống tôn giáo
- 3.1.2 Những biến đổi trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo trong xã hội hiện nay
- 3.2 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRONG LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG
- 3.2.1 Khái quát về lễ hội truyền thống ở tỉnh Vĩnh Long
- 3.2.2 Những biến đổi trong văn hóa lễ hội truyền thống
- 3.3 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA PHONG TỤC TẬP QUÁN
- 3.3.1 Một số phong tục tập quán truyền thống
- 3.3.2 Những biến đổi trong phong tục tập quán truyền thống
- 3.4 BIẾN ĐỔI VĂN HÓA ỨNG XỬ
- 3.4.1 Văn hóa ứng xử truyền thống
- 3.4.2 Những biến đổi trong văn hóa ứng xử hiện nay
-
CHƯƠNG 4: LUẬN BÀN VỀ BIẾN ĐỔI VĂN HÓA NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG
- 4.1 MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG
- 4.1.1 Đặc trưng về điều kiện tự nhiên sinh thái ảnh hưởng đến biến đổi văn hóa nông thôn tỉnh Vĩnh Long
- 4.1.2. Đặc trưng về kinh tế - văn hóa – xã hội ảnh hưởng đến biến đổi văn hóa nông thôn tỉnh Vĩnh Long
- 4.2 NGUYÊN NHÂN, XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VĂN HÓA NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG
- 4.2.1 Nguyên nhân chủ quan
- 4.2.2 Nguyên nhân khách quan
- 4.2.2.1. Chuyển đổi từ kinh tế bao cấp sang kinh tế thị trường
- 4.2.2.2. Quá trình đô thị hóa
- 4.2.2.3 Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và chuyển đổi mô hình kinh tế nông thôn
- 4.2.2.4 Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
- 4.3 LUẬN BÀN XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VĂN HÓA NÔNG THÔN TỈNH VĨNH LONG
- 4.3.1 Xu hướng biến đổi từ văn hóa nông thôn sang văn hóa đô thị
- 4.3.2 Xu hướng biến đổi văn hóa nông thôn tỉnh Vĩnh Long theo những định hướng của Đảng và Nhà nước
- 4.3.3 Biến đổi văn hóa nông thôn theo xu hướng hội nhập văn hóa quốc tế
- 4.4 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LUẬN BÀN VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA NÔNG THÔN Ở TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
- 4.4.1 Chủ trương, đường lối, chính sách của Nhà nước tác động đến biến đổi văn hoá nông thôn tỉnh Vĩnh Long
- 4.4.2 Yếu tố truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân về bảo tồn và phát huy văn hoá
- 4.4.3 Yếu tố tác động của công nghệ số trong xây dựng và phát triển bền vững văn hoá nông thôn ở tỉnh Vĩnh Long