BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở CÁC TỈNH TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ DUY VẬT LỊCH SỬ
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu vấn đề bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế tại các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam (TDMNPB) trong bối cảnh hiện nay. Mở đầu, tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường như nền tảng cơ bản cho sự sống và phát triển kinh tế, đồng thời chỉ ra mối quan hệ biện chứng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng do khai thác quá mức tài nguyên. Ở Việt Nam, quá trình đổi mới đã mang lại thành tựu kinh tế đáng kể, song cũng kéo theo tình trạng ô nhiễm môi trường gia tăng, từ ô nhiễm không khí, nước, đất đến suy giảm rừng và thiên tai, gây thiệt hại lớn và cản trở mục tiêu phát triển bền vững. Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định bảo vệ môi trường là mục tiêu hàng đầu, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.
Đối với TDMNPB, khu vực có vị trí chiến lược nhưng trình độ phát triển kinh tế còn thấp, phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên, dẫn đến cạn kiệt và suy thoái môi trường nghiêm trọng. Các hoạt động như khai thác khoáng sản, chặt phá rừng, canh tác nương rẫy làm khô cằn đất, xói mòn, cạn kiệt tài nguyên nước. Sản xuất kinh doanh chủ yếu quy mô nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, thiếu đầu tư xử lý chất thải tiên tiến, cùng với nhận thức hạn chế của doanh nghiệp và người dân, cũng như quản lý chưa hiệu quả của chính quyền, tạo ra thách thức lớn trong việc bảo vệ môi trường.
Mục đích của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế ở TDMNPB, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả. Các nhiệm vụ cụ thể bao gồm tổng quan các công trình nghiên cứu, phân tích lý luận về bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và mối quan hệ giữa chúng, phân tích thực trạng (kết quả đạt được và hạn chế) cùng nguyên nhân, và đề xuất giải pháp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 14 tỉnh TDMNPB từ năm 2004 đến nay, với các số liệu cập nhật gần đây. Luận án góp phần làm sáng tỏ các khái niệm, nội dung, phương thức bảo vệ môi trường, các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi để nâng cao hiệu quả công tác này.
Kết luận của luận án tái khẳng định sự cần thiết của hoạt động bảo vệ môi trường, định nghĩa rõ ràng về bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế bao gồm phòng ngừa, ứng phó sự cố, cải thiện chất lượng môi trường và khai thác tài nguyên hợp lý. Luận án đã đi sâu phân tích thực trạng qua ba nội dung chính: phòng ngừa tác động xấu, ứng phó sự cố và khắc phục ô nhiễm, khai thác tài nguyên hợp lý. Các giải pháp đề xuất tập trung vào đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm; tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật; tăng cường phối hợp giữa các chủ thể; và huy động các nguồn lực (kinh tế, khoa học công nghệ, nhân lực) để bảo vệ môi trường hiệu quả hơn trong phát triển kinh tế ở TDMNPB.