Luận án Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay

Tên luận án:

BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành:

PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia (ANQG) tại Việt Nam hiện nay. Trong bối cảnh tội phạm ANQG ngày càng nguy hiểm, tinh vi và có chiều hướng gia tăng, việc bảo đảm quyền con người của bị can không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là đòi hỏi chính trị quan trọng, nhằm bảo vệ nền tảng chế độ xã hội chủ nghĩa, an ninh quốc gia và khẳng định tính dân chủ, nhân văn của hệ thống pháp luật Việt Nam. Bị can được xác định là nhóm dễ bị tổn thương trong hệ thống tố tụng, và việc bảo vệ quyền của họ là nguyên tắc được ghi nhận cả trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam.

Mặc dù thực tiễn đã đạt được nhiều kết quả tích cực, luận án chỉ ra rằng vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định, bao gồm việc một số quyền chưa được bảo đảm đầy đủ, thời hạn tạm giam kéo dài, và các thiếu sót trong hoạt động điều tra. Các nguyên nhân được xác định liên quan đến hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, trình độ và năng lực cán bộ tư pháp, chất lượng người bào chữa, và cơ chế giám sát chưa hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là phân tích, làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm ANQG; phân tích, đánh giá thực trạng bảo đảm quyền con người trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2025; và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của bị can trong thời gian tới. Luận án cũng nghiên cứu tổng quan các công trình khoa học liên quan, làm rõ khái niệm, đặc điểm, yếu tố ảnh hưởng, nội dung và phương thức bảo đảm quyền con người của bị can, cũng như thực trạng và kinh nghiệm quốc tế.

Kết luận của luận án khẳng định bảo đảm quyền con người của bị can trong các vụ án ANQG là tổng thể các hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức thực thi và giám sát của cơ quan có thẩm quyền. Hoạt động này nhằm đảm bảo các quyền của người bị khởi tố được ghi nhận, thực hiện và bảo vệ trên thực tế. Luận án thừa nhận những kết quả tích cực trong hoạt động điều tra, xử lý đúng người, đúng tội, nhưng đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải khắc phục các hạn chế còn tồn tại. Để nâng cao hiệu quả trong thời gian tới, luận án đề xuất các giải pháp đồng bộ, bao gồm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật, và tăng cường kiểm tra, giám sát đối với hoạt động điều tra.

Mục lục chi tiết:

• 1. Tính cấp thiết của đề tài

• 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

  • 2.1. Mục tiêu nghiên cứu

  • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu

  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu

• 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

  • 4.1. Cơ sở lý luận

  • 4.2. Phương pháp nghiên cứu

• 5. Những đóng góp mới của luận án

• 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

• 7. Kết cấu của luận án:

• CHƯƠNG 1

  TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

  • 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về quyền con người

    • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về quyền con người của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự

    • 1.1.3. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến các quyền cụ thể của bị can trong Tố tụng hình sự

  • 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 1.2.1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến bảo đảm quyền con người, quyền con người của bị can trong tố tụng hình sự

      • 1.2.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự

      • 1.1.2.2. Các công trình nghiên cứu về quyền con người và bảo đảm quyền con người của bị can trong tố tụng hình sự

    • 1.2.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

  • 1.3. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu

    • 1.3.1. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

    • 1.3.2. Những vấn đề luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu

  • 1.4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

    • 1.4.1 Câu hỏi nghiên cứu

    • 2.4.2 Giả thuyết khoa học

• CHƯƠNG 2

  NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA

  • 2.1. Lý luận về quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 2.1.1. Khái niệm giai đoạn điều tra tội phạm xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.1.1.1. Khái niệm tội phạm xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.1.1.2. Khái niệm giai đoạn điều tra tội phạm xâm phạm An ninh quốc gia

    • 2.1.2. Khái niệm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.1.2.1. Khái niệm quyền con người

      • 2.1.2.2. Khái niệm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An nịnh quốc gia

    • 2.1.2. Đặc điểm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

  • 2.2. Lý luận về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 2.2.1. Khái niệm, đặc điểm bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.2.1.1. Khái niệm bảo đảm quyền con người của bị can trong điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.2.1.2. Đặc điểm bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 2.2.2. Nội dung quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.2.2.1. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự, nhân phẩm của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.2.2.2. Quyền của bị can trong bảo vệ để khỏi bị bắt, giam giữ tùy tiện

      • 2.2.2.3. Quyền được suy đoán vô tội

      • 2.2.2.4. Quyền bào chữa của bị can

      • 2.2.2.5. Quyền thông tin của bị can

      • 2.2.2.6. Quyền được bồi thường thiệt hại và phục hồi danh dự của bị can

    • 2.2.3. Phương thức bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.2.3.1. Bảo đảm thông qua sự ghi nhận của quy định pháp luật quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 2.2.3.2. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia thông qua hoạt động của chủ thể có thẩm quyền

      • 2.2.3.3. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia thông qua cơ chế kiểm tra, giám sát

      • 2.2.3.4. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia thông qua cơ chế xử lý các vi phạm về quyền con người

  • 2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến bảo đảm quyền con người của bị can trong giai điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 2.3.1. Chính sách hình sự đối với tội phạm xâm phạm An ninh quốc gia

    • 2.3.2. Yếu tố tổ chức hoạt động của các cơ quan thực thi pháp luật

    • 2.3.3. Yếu tố con người

    • 2.3.4. Yếu tố quốc tế

  • 2.4. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự theo quy định pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia

    • 2.4.1. Pháp luật quốc tế về bảo đảm quyền con người của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự

    • 2.4.2. Pháp luật một số quốc gia về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự

      • 2.4.2.1. Pháp luật một số quốc gia theo mô hình tố tụng thiên về thẩm vấn đối với bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự

      • 2.4.2.2. Pháp luật một số quốc gia theo mô hình tố tụng thiên về tranh tụng đối với bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự

    • 2.4.3. Kinh nghiệm quốc tế đối với bảo đảm quyền con người của bị can trong giai điều tra các vụ án hình sự

• CHƯƠNG 3

  THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 3.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 3.1.1. Thực trạng quy định pháp luật về những nguyên tắc cơ bản trong tố tụng hình sự có liên quan đến bảo đảm quyền con người của bị can

    • 3.1.2. Thực trạng quy định pháp luật về quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự

    • 3.1.3. Thực trạng quy định pháp luật về nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan và người tiến hành tố tụng trong bảo đảm quyền con người của bị can trong các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 3.1.4. Thực trạng quy định về hoạt động tố tụng cụ thể trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 3.1.5. Thực trạng quy định về cơ chế kiểm tra, giám sát vấn đề thực thi quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

  • 3.2. Thực tiễn thực hiện bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay

    • 3.2.1. Khái quát tình hình và đặc điểm nhân thân bị can trong các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay

      • 3.2.1.1. Tình hình chung về tội phạm xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam

      • 3.2.1.2. Đặc điểm nhân thân của bị can trong các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 3.2.2. Thực trạng bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam

      • 3.2.2.1. Thực trạng thực hiện các hoạt động tố tụng cụ thể trong bảo vệ quyền con người của bị can ở giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 3.2.2.2. Thực trạng thực hiện các quyền con người của bị can ở giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 3.2.2.3. Thực trạng kiểm tra, giám sát đối với việc bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

  • 3.3. Đánh giá chung về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay

    • 3.3.1. Những kết quả đạt được

      • 3.3.1.1. Hoạt động xây dựng pháp luật nhằm bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 3.3.1.2. Thực thi quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia trong thực tiễn

    • 3.3.2. Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế

      • 3.3.2.1. Hạn chế

      • 3.3.2.2. Nguyên nhân của hạn chế

• CHƯƠNG 4

  ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI

  • 4.1. Định hướng liên quan đến bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam trong thời gian tới

    • 4.1.1. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia phải gắn liền với chính sách của Đảng về chiến lược phát triển con người

    • 4.1.2. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia phải đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về bảo đảm quyền con người

    • 4.1.3. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia phải được đặt trong bối cảnh đánh giá đầy đủ những yếu tố tác động từ tình hình chính trị, kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế

    • 4.1.4. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia phải phù hợp với các tiêu chí quốc tế về quyền con người và hướng đến hội nhập quốc tế

    • 4.1.5. Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia phải khắc phục được các hạn chế trong thực tiễn điều tra

  • 4.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia ở Việt Nam trong thời gian tới

    • 4.2.1. Giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước trong bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 4.2.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 4.2.2.1. Hoàn thiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về các nguyên tắc cơ bản trong Tố tụng hình sự

      • 4.2.2.2. Hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 4.2.2.3. Hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về nhiệm vụ của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

      • 4.2.2.4. Hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về trình tự, thủ tục điều tra

    • 4.3.3. Tăng cường năng lực của các cán bộ trong công tác điều tra vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 4.3.4. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia

    • 4.3.5. Nâng cao vai trò kiểm tra, giám sát đối với các hoạt động điều tra các vụ án xâm phạm An ninh quốc gia nhằm bảo đảm quyền con người của bị can

    • 4.2.6. Hiện đại hoá phương tiện, cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ công tác điều tra

    • 4.3.7. Giải pháp bảo đảm quyền bào chữa thực chất của bị can trong giai đoạn điều tra các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia

• KẾT LUẬN