Luận án Áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam

Tên luận án:

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA, BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án Tiến sĩ "Áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra, Bộ Công an Việt Nam" của Nguyễn Tiến Phương tập trung nghiên cứu một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng. Không gian mạng đã trở thành một chiến lược mới, bị các thế lực thù địch và tội phạm lợi dụng để thu thập thông tin tình báo, tuyên truyền phá hoại tư tưởng, kích động bạo loạn, lật đổ chế độ XHCN ở Việt Nam. Tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia (ANQG) mang tính toàn cầu, không biên giới, với diễn biến ngày càng phức tạp về số vụ, tính chất, mức độ và hậu quả, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể và thu thập chứng cứ điện tử.

Mục đích của luận án là phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật (ADPL) hiệu quả trong điều tra loại tội phạm này do Cơ quan An ninh điều tra (ANĐT), Bộ Công an (BCA) Việt Nam thực hiện. Luận án nghiên cứu từ năm 2015 đến hết năm 2023, trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, lịch sử, quan điểm Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước.

Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc đưa ra khái niệm tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm ANQG, xây dựng cơ sở lý luận về ADPL trong điều tra loại tội phạm này, đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất quan điểm, giải pháp để nâng cao hiệu quả ADPL. Luận án cũng có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp căn cứ cho các cơ quan hoạch định chính sách và nâng cao nhận thức cộng đồng về loại tội phạm này.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng hành vi phạm tội xâm phạm ANQG, đặc biệt qua không gian mạng, là đặc biệt nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại, ổn định của chính quyền và chế độ XHCN. Quá trình ADPL trong điều tra của ANĐT-BCA là công việc khó khăn, phức tạp, đòi hỏi áp dụng các biện pháp tố tụng công khai kết hợp linh hoạt với nghiệp vụ điều tra hình sự và an ninh. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải huy động sức mạnh tổng hợp của nhiều lực lượng và sự phối hợp chặt chẽ. Trong thời gian tới, trước diễn biến phức tạp của tình hình, ANĐT-BCA cần tiếp tục tập trung lực lượng, biện pháp, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền để kịp thời phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hiệu quả các đối tượng phạm tội, coi ADPL là biện pháp đấu tranh trực diện có cơ sở pháp lý vững chắc.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

  • 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

    • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
      • 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ thông tin và mạng viễn thông và điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia
      • 1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu về áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của cơ quan An ninh điều tra, Bộ Công an Việt Nam
    • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu của tác giả nước ngoài

  • 1.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN

    • 1.2.1. Đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
    • 1.2.2. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu của luận án

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

  • 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

    • 2.1.1. Khái niệm áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
      • 2.1.1.1. Khái niệm tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm An ninh quốc gia
      • 2.1.1.2. Khái niệm điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
      • 2.1.1.3. Khái niệm áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
    • 2.1.2. Đặc điểm áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
    • 2.1.3. Vai trò của áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam

  • 2.2. CÁC GIAI ĐOẠN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ NỘI DUNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

    • 2.2.1. Các giai đoạn áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
    • 2.2.2. Nội dung áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam

  • 2.3. CÁC ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

    • 2.3.1. Bảo đảm về chính trị
    • 2.3.2. Bảo đảm về pháp lý
    • 2.3.3. Bảo đảm về tổ chức bộ máy và chất lượng cán bộ điều tra của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
    • 2.3.4. Bảo đảm từ ý thức pháp luật và sự hỗ trợ của Nhân dân

• Chương 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

  • 3.1. KẾT QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM, CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ NGUYÊN NHÂN

    • 3.1.1. Kết quả áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
      • 3.1.1.1. Kết quả áp dụng pháp luật trong giai đoạn xác định bản chất sự việc để đưa ra quyết định xử lý
      • 3.1.1.2. Lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp và phân tích làm rõ nội dung, ý nghĩa của quy phạm pháp luật đối với trường hợp cần áp dụng
      • 3.1.1.3. Ban hành và tổ chức thực hiện quyết định áp dụng pháp luật
      • 3.1.1.4. Kết quả phối hợp giữa Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia
    • 3.1.2. Các yếu tố tác động tích cực đến áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia
    • 3.1.3. Nguyên nhân của những kết quả đạt được
      • 3.1.3.1. Nguyên nhân khách quan
      • 3.1.3.2. Nguyên nhân chủ quan

  • 3.2. HẠN CHẾ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM, CÁC YẾU TỐ TRỞ NGẠI VÀ NGUYÊN NHÂN

    • 3.2.1. Hạn chế áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
    • 3.2.2. Các yếu tố trở ngại áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
    • 3.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế
      • 3.2.3.1. Nguyên nhân khách quan
      • 3.2.3.2. Nguyên nhân chủ quan

• Chương 4: DỰ BÁO TÌNH HÌNH, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM

  • 4.1. DỰ BÁO TÌNH HÌNH

    • 4.1.1. Hoạt động sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của các thế lực thù địch, phản động thời gian tới tiếp tục diễn biến phức tạp theo xu hướng ngày càng công khai, thách thức chính quyền
    • 4.1.2. Phương thức, thủ đoạn hoạt động sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của các thế lực thù địch, phản động ngày càng tinh vi, nguy hiểm hơn
    • 4.1.3. Dự báo về các yếu tố, điều kiện khó khăn trong hoạt động áp dụng pháp luật điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an Việt Nam

  • 4.2. QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI

  • 4.3. GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM SỬ DỤNG KHÔNG GIAN MẠNG XÂM PHẠM AN NINH QUỐC GIA CỦA CƠ QUAN AN NINH ĐIỀU TRA BỘ CÔNG AN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI

    • 4.3.1. Nhóm giải pháp chung
      • 4.3.1.1. Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
      • 4.3.1.2. Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam tham mưu Bộ Công an kiến nghị với Đảng, Nhà nước giải quyết kịp thời, triệt để các vấn đề kinh tế, xã hội phức tạp, không để các đối tượng lợi dụng, kích động, sử dụng không gian mạng tiến hành các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia
    • 4.3.2. Nhóm giải pháp cụ thể
      • 4.3.2.1. Nâng cao trình độ và năng lực chuyên môn, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng, Điều tra viên và cán bộ điều tra có thẩm quyền áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an Việt Nam
      • 4.3.2.2. Bảo đảm cơ sở vật chất cần thiết cho hoạt động của đội ngũ điều tra viên và cán bộ điều tra, có chế độ đãi ngộ phù hợp với hoạt động nghề nghiệp đặc thù
      • 4.3.2.3. Tăng cường phối hợp giữa các đơn vị thuộc Bộ Công an và giữa Bộ Công an với các cơ quan, đơn vị khác
      • 4.3.2.4. Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành
      • 4.3.2.5. Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng
      • 4.3.2.6. Tăng cường hợp tác quốc tế