ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐẾN SINH KẾ CỦA HỘ NÔNG DÂN TỈNH ĐIỆN BIÊN
Kinh tế nông nghiệp
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của phát triển du lịch đến sinh kế của hộ nông dân tỉnh Điện Biên trong giai đoạn 2015-2020. Du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, có tốc độ phát triển nhanh chóng và đóng góp tích cực vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm và cải thiện đời sống người dân Điện Biên, một tỉnh biên giới miền núi với 80% dân số là người dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu chuyên sâu về tác động này đối với sinh kế hộ nông dân.
Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu chung là đánh giá các ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của phát triển du lịch tới sinh kế hộ nông dân, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường ảnh hưởng tích cực và hạn chế tiêu cực. Các mục tiêu cụ thể bao gồm làm rõ vấn đề lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng phát triển du lịch và sự tham gia của hộ nông dân, phân tích sự ảnh hưởng của du lịch tới sinh kế hộ nông dân, và đề xuất giải pháp phù hợp. Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề lý luận và thực tiễn về sinh kế, các tác động của du lịch tới nguồn vốn sinh kế (con người, xã hội, tài nguyên, vật chất, tài chính) và kết quả sinh kế của hộ nông dân. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các địa phương có tiềm năng du lịch tại tỉnh Điện Biên, với số liệu thu thập từ năm 2016 đến 2020 thông qua điều tra 622 hộ gia đình.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 40% hộ nông dân tham gia vào các hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch, với sự đa dạng nhưng chủ yếu tập trung vào các hoạt động cơ bản và thu nhập chưa cao. Phát triển du lịch đã mang lại nhiều ảnh hưởng tích cực như cải thiện vốn con người thông qua đào tạo, tăng đầu tư giáo dục; mở rộng mối quan hệ, gia tăng vị thế phụ nữ; gia tăng quỹ đất, sử dụng nước sạch hiệu quả; cải thiện nhà ở, vật dụng sinh hoạt; và cải thiện vốn tài chính qua vay vốn, tiết kiệm. Chỉ số ảnh hưởng sinh kế (LEI) tại các địa bàn nghiên cứu ở mức trung bình (0,37-0,43). Du lịch cũng góp phần gia tăng thu nhập, tạo nguồn thu ổn định, công ăn việc làm và giảm nguy cơ tổn thương cho lao động di cư. Tuy nhiên, cũng tồn tại các ảnh hưởng tiêu cực như giảm tính gắn kết cộng đồng, mất đất do thu hồi, ô nhiễm môi trường và gia tăng giá cả sinh hoạt.
Luận án đã phân chia các hộ thành 4 nhóm dựa trên mức độ tham gia vào ngành du lịch và thu nhập từ du lịch, cho thấy sự cải thiện về nguồn vốn và kết quả sinh kế ở các nhóm hộ kinh doanh du lịch. Từ những kết quả này, nghiên cứu đề xuất các giải pháp về thể chế, chính sách; giải pháp về nguồn vốn sinh kế (con người, tự nhiên, xã hội, vật chất, tài chính); và giải pháp đối với từng nhóm hộ nhằm hỗ trợ người dân tham gia phát triển du lịch, gia tăng vốn kinh tế, thu nhập và việc làm.