Luận án Nguyên lý Tính Không trong Trung Quán luận của Bồ Tát Long Thọ và ý nghĩa của nó

Tên luận án:

Nghiên cứu nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ

Ngành:

Triết học Phật giáo

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Trong bối cảnh công cuộc đổi mới và xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam, nhu cầu phát triển toàn diện các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, tư tưởng triết học và tôn giáo ngày càng cấp thiết. Bên cạnh việc nghiên cứu tri thức lý luận về chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, việc tìm hiểu các trào lưu tư tưởng triết học truyền thống và ngoại lai cũng được xem là cần thiết, bởi chúng góp phần vào lịch sử phát triển tri thức của dân tộc và nhân loại.

Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ đầu Công Nguyên, trải qua thời kỳ vàng son ở thời Lý – Trần với Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Phái này đã hợp nhất ba dòng thiền, tạo nên một dòng thiền mang đậm triết lý Tính Không và tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam. Tư tưởng của người Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc từ triết học Phật giáo, đặc biệt là nền tảng tư tưởng Tính Không của Bồ Tát Long Thọ, vốn là cơ sở trực tiếp cho các tông phái Phật giáo Đại thừa như Thiền tông, Tịnh độ tông, Mật tông. Mặc dù có những bất cập mang tính lịch sử cụ thể, Tính Không vẫn là một nguyên lý Phật giáo Đại thừa đã làm thay đổi khuynh hướng phát triển của Phật giáo.

Trong tiến trình lịch sử, Phật giáo đã có sự hòa quyện, giao thoa với nhiều tôn giáo nhưng vẫn duy trì được nét độc đáo riêng, gắn bó và có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống tinh thần của tín đồ trên thế giới. Phật giáo là một học thuyết thể hiện tính triết lý sâu sắc, mà Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ (Nagarjuna, khoảng 150-250 CN) là sự kế thừa và phát triển tinh thần “Không”, “Vô”, “Bất”, “Phỉ” vốn có từ nguồn gốc Phật giáo Nguyên thủy, được thể hiện trong Kinh Kim Cương Bát Nhã thành hệ thống tư tưởng của Phật giáo Đại thừa.

Từ thực tế đó, việc nghiên cứu hệ thống tư tưởng triết học cơ bản về nguyên lý Tính Không trong Trung Quán Luận của Bồ Tát Long Thọ là vô cùng cần thiết và có ý nghĩa lý luận đối với triết học Phật giáo. Tính Không, trong Phật giáo nói chung và trong Trung Quán Luận nói riêng, là vấn đề cốt lõi, thuộc bản thể luận, nhận thức luận, giải thoát luận của triết học Phật giáo. Đây là tiền đề lý luận quan trọng để nắm bắt mắt xích của toàn bộ các triết thuyết độc đáo của Phật giáo nói chung và của Thiền tông Đại thừa nói riêng, từ đó có thể hiểu và giải thích được toàn bộ sự phát triển của các tông phái Phật giáo và các hình thức đa dạng của nó.

Tuy nhiên, đến nay vẫn còn một số ý kiến chưa thống nhất về vấn đề Tính Không của Phật giáo Đại thừa nói chung và Phật giáo Việt Nam nói riêng, như việc nhầm hiểu Tính Không là trơ lì, trống rỗng, không tác dụng, không phải Niết bàn, dẫn đến sự hoài nghi về Phật giáo. Nghiên cứu này không nhằm đoạn tuyệt nền triết học cũ, mà ngược lại, hướng đến xu hướng kết hợp biện chứng giữa triết học hiện đại với yếu tố hợp lý của triết học truyền thống.