MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM NGOẠI HÌNH, TẬP TÍNH VÀ DI TRUYỀN CỦA CHÓ VỆN
Chăn nuôi (Mã ngành: 62620105)
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu toàn diện về chó Vện, một giống vật nuôi bản địa quý hiếm của Việt Nam, nhằm hỗ trợ công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng suy giảm đa dạng sinh học và mất đi các đặc điểm thuần chủng của các giống chó bản địa do tập quán nuôi thả rông và giao phối ngẫu nhiên. Chó Vện, với những đặc tính nổi bật như màu lông đặc trưng, khả năng săn mồi, giữ nhà tốt và thích nghi cao với điều kiện địa phương, đã được quan tâm bảo tồn, đặc biệt tại tỉnh Cà Mau.
Mục tiêu chính của luận án là xác định các đặc điểm ngoại hình, tập tính, khả năng sinh trưởng, sinh sản và đa dạng di truyền của chó Vện. Nội dung nghiên cứu bao gồm đánh giá chi tiết các đặc điểm này cùng với phân tích đa dạng di truyền bằng các công cụ microsatellite, D-loop và gen HTR1D.
Những đóng góp mới của công trình bao gồm việc cung cấp dữ liệu hệ thống đầu tiên về chó Vện. Cụ thể, nghiên cứu ghi nhận khối lượng chó đực và cái đạt lần lượt 13.943,8g và 12.835,0g ở 12 tháng tuổi, tăng gần 50 lần so với sơ sinh. Các chỉ số về tập tính sinh sản cho thấy chó cái thành thục sinh dục ở 10,14 tháng tuổi, thời gian động dục kéo dài 8,06 ngày, và bình quân mỗi ổ đẻ có 4,92 con với khối lượng sơ sinh 303g/con. Chó con mở mắt từ 10-16 ngày tuổi và có sự thay đổi về tần suất, thời gian bú theo tuổi.
Đặc biệt, phân tích di truyền chỉ ra giá trị Fis cao (0,690), cho thấy tình trạng cận huyết trong quần thể, cảnh báo nguy cơ suy thoái giống. Luận án cũng xác định được 14 haplotype thuộc 3 haplogroup (A, B, C), trong đó có một haplotype mới (Cn) được công bố lần đầu. Hai đa hình di truyền mới trên gen HTR1D liên quan đến tính hung hăng ở chó Vện cũng được nhận diện tại vị trí 781 và 782, là những phát hiện chưa từng có trong ngân hàng dữ liệu gen.
Kết quả nghiên cứu này cung cấp nền tảng khoa học vững chắc cho việc xây dựng các chương trình chọn lọc, nhân giống, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen chó Vện, đồng thời đề xuất tiếp tục nghiên cứu sâu rộng hơn về đa dạng di truyền để tối ưu hóa tiềm năng của giống chó này.