Luận án Biến đổi của văn hoá quan họ Bắc Ninh trong thời kỳ hiện nay

Tên luận án:

Biến đổi của Văn hóa Quan họ Bắc Ninh trong thời kì hiện nay

Ngành:

Văn hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ "Biến đổi của Văn hóa Quan họ Bắc Ninh trong thời kì hiện nay" của Hà Chí Cường, chuyên ngành Văn hóa học, được hoàn thành vào năm 2018, tập trung nghiên cứu sự thay đổi của loại hình di sản văn hóa phi vật thể Quan họ kể từ khi được UNESCO công nhận vào năm 2009. Đề tài xuất phát từ nhận thức về giá trị đặc biệt của Quan họ trong việc lưu giữ tập quán xã hội, nghệ thuật trình diễn và lề lối giao tiếp ứng xử, đồng thời nhận thấy sự biến đổi là quy luật tất yếu của lịch sử và cần thiết trong bối cảnh hội nhập văn hóa toàn cầu.

Mục đích chính của luận án là làm rõ cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu về biến đổi Văn hóa Quan họ; khảo sát, đánh giá thực trạng biến đổi, luận giải nguyên nhân và quy luật tác động; khẳng định giá trị của di sản trong đời sống người dân Bắc Ninh, từ đó đề xuất cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị. Luận án thực hiện tổng quan tình hình nghiên cứu, xây dựng các khái niệm công cụ, phân tích thực trạng biến đổi qua các thành tố cốt lõi và xác định nguyên nhân, dự báo xu hướng.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sự biến đổi của Văn hóa Quan họ tại 6 làng Quan họ gốc và 6 làng Quan họ mới thuộc tỉnh Bắc Ninh. Về nội dung, luận án làm rõ các khía cạnh biến đổi của người Quan họ, không gian Văn hóa Quan họ, tổ chức, phương thức hoạt động và diễn xướng Quan họ, cùng với ứng xử xã hội Quan họ. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm khảo sát, điền dã thực địa, điều tra định lượng, định tính, tập hợp và phân tích tài liệu thứ cấp, cùng với các phương pháp lịch sử - logic.

Những đóng góp mới của luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về biến đổi Văn hóa Quan họ gắn với giai đoạn hiện nay, tổng hợp và đánh giá để rút ra đặc điểm cơ bản của bức tranh biến đổi, xu hướng vận động, phát triển và vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị. Luận án cũng là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho công tác nghiên cứu và giảng dạy về biến đổi văn hóa truyền thống nói chung và Quan họ nói riêng.

Kết luận của luận án nhấn mạnh rằng Văn hóa Quan họ đã trải qua quá trình biến đổi không ngừng, không chỉ ở không gian diễn xướng mà còn ở nội tại như phương thức diễn xướng, cách thể hiện bài bản. Từ việc hát giao duyên trong làng xã, Quan họ đã bị sân khấu hóa, bước ra vũ đài quốc tế, chịu tác động của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa. Luận án khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu quá trình biến đổi để định hướng phát triển Quan họ theo quy luật khách quan, tích cực, đồng thời đề xuất giải pháp quản lý để bảo tồn giá trị gốc và ngăn chặn tình trạng thương mại hóa biến tướng.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ KHÁI LƯỢC VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Nghiên cứu về Quan họ
    • 1.1.2. Nghiên cứu văn hoá Quan họ
    • 1.1.3. Nghiên cứu về biến đổi văn hóa và biến đổi Văn hóa Quan họ
      • 1.1.3.1. Nghiên cứu về biến đổi văn hoá
      • 1.1.3.2. Nghiên cứu biến đổi văn hoá Quan họ
  • 1.2. Cơ sở lí luận
    • 1.2.1. Hệ thống khái niệm cơ bản
      • 1.2.1.1. Khái niệm Quan họ
      • 1.2.1.2. Khái niệm Văn hóa Quan họ
      • 1.2.1.3. Khái niệm biến đổi văn hóa
    • 1.2.2. Hệ thống lí thuyết và phương pháp tiếp cận
      • 1.2.2.1. Các lí thuyết được ứng dụng trong luận án
      • 1.2.2.2. Phương pháp tiếp cận
  • 1.3. Khái lược về địa bàn khảo sát - nghiên cứu
    • 1.3.1. Giới thiệu sơ lược các làng Quan họ gốc
      • 1.3.1.1. Làng Diềm
      • 1.3.1.2. Làng Bịu Sim
      • 1.3.1.3. Làng Y Na
      • 1.3.1.4. Làng Bồ Sơn
      • 1.3.1.5. Làng Thị Cầu
      • 1.3.1.6. Làng Yên Mẫn
    • 1.3.2. Giới thiệu sơ lược các làng Quan họ mới
      • 1.3.2.1. Các làng thuộc xã Kim Chân
      • 1.3.2.2. Khu phố số 4 (phường Đáp Cầu, Thành phố Bắc Ninh)

• Chương 2: TIỂU VÙNG VĂN HÓA BẮC NINH VÀ VĂN HÓA QUAN HỌ TRUYỀN THỐNG

  • 2.1. Bối cảnh tiểu vùng văn hóa Bắc Ninh
    • 2.1.1. Vị trí địa văn hóa
    • 2.1.2. Văn hóa truyền thống tiểu vùng Bắc Ninh
  • 2.2. Yếu tố cốt lõi cấu thành diện mạo Văn hóa Quan họ truyền thống
    • 2.2.1. Người Quan họ
    • 2.2.2. Không gian Văn hóa Quan họ
    • 2.2.3. Tổ chức, phương thức hoạt động và diễn xướng Quan họ
      • 2.2.3.1. Tổ chức hoạt động Quan họ
      • 2.2.3.2. Phương thức hoạt động Quan họ
      • 2.2.3.3. Diễn xướng Quan họ
    • 2.2.4. Ứng xử xã hội Quan họ

• Chương 3: THỰC TRẠNG BIẾN ĐỔI CỦA VĂN HÓA QUAN HỌ BẮC NINH HIỆN NAY

  • 3.1. Bối cảnh tiểu vùng Văn hóa Quan họ Bắc Ninh hiện nay
  • 3.2. Sự biến đổi Văn hóa Quan họ Bắc Ninh hiện nay
    • 3.2.1. Biến đổi về nhân tố con người
    • 3.2.2. Biến đổi về không gian Văn hóa Quan họ Bắc Ninh
    • 3.2.3. Biến đổi về tổ chức, phương thức hoạt động, diễn xướng Quan họ
      • 3.2.3.1. Biến đổi về tổ chức hoạt động Quan họ
      • 3.2.3.2. Biến đổi về phương thức hoạt động Quan họ
      • 3.2.3.3. Biến đổi về diễn xướng Quan họ
    • 3.2.4. Biến đổi về ứng xử xã hội Quan họ

• Chương 4: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VĂN HÓA QUAN HỌ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

  • 4.1. Những yếu tố tác động đến sự biến đổi Văn hóa Quan họ
    • 4.1.1. Những yếu tố tác động
      • 4.1.1.1. Quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa
      • 4.1.1.2. Yếu tố tác động từ cơ chế chính sách
      • 4.1.1.3. Yếu tố kinh tế thị trường
      • 4.1.1.4. Yếu tố tác động của truyền thông
    • 4.1.2. Xu hướng biến đổi
      • 4.1.2.1. Xu hướng mở rộng không gian Văn hóa Quan họ
      • 4.1.2.2. Xu hướng của diễn xướng Quan họ
  • 4.2. Những vấn đề cần đặt ra
    • 4.2.1. Các giá trị truyền thống trong Văn hóa Quan họ
    • 4.2.2. Tính thương mại trong Văn hóa Quan họ
    • 4.2.3. Vấn đề bảo tồn, phát huy các giá trị Văn hóa Quan họ