LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI M'NÔNG PREH HUYỆN KRÔNG NÔ, TỈNH ĐĂK NÔNG TRONG XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI
Văn hóa dân gian
Luận án "LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI M'NÔNG PREH HUYỆN KRÔNG NÔ, TỈNH ĐĂK NÔNG TRONG XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI" của Lê Khắc Ghi, chuyên ngành Văn hóa dân gian, tập trung nghiên cứu lễ hội truyền thống của người M'Nông Preh. Đề tài khẳng định lễ hội là sinh hoạt cộng đồng tiêu biểu, quy mô nhất, mang tính tổng hợp về tín ngưỡng tâm linh, văn hóa, trao truyền kỹ năng sống, vui chơi, giải trí, đồng thời góp phần cố kết cộng đồng.
Nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn thay đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, kinh tế, tác động tiêu cực đến sinh hoạt của người M'Nông Preh. Môi trường sống bị bó hẹp, xa rừng, cùng với sự cải đạo và giảm sút thực hành tín ngưỡng do ảnh hưởng của Tin lành Đê Gar, đã gây ra nguy cơ ảnh hưởng đến việc phục hồi lễ hội truyền thống. Mục đích của luận án là giới thiệu tổng quan, chỉ ra tổng thể hình ảnh đời sống văn hóa cộng đồng, nêu bật giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời phân tích các nhân tố tác động làm thay đổi lễ hội và tác động của việc phục hồi đến đời sống cộng đồng. Từ đó, đề xuất các giải pháp cụ thể để phục dựng lễ hội, đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và phát triển văn hóa ở địa phương.
Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu từ góc độ văn hóa học, văn hóa dân gian và nhân học văn hóa, kết hợp điền dã dân tộc học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian lễ hội của cộng đồng M'Nông Preh tại huyện Krông Nô, tỉnh Đăk Nông, từ năm 2004 trở đi, có đề cập đến các giai đoạn trước và sau năm 1975 để thấy rõ quá trình chuyển biến. Giả thuyết nghiên cứu cho rằng sự thay đổi điều kiện kinh tế xã hội, lối sống không còn gắn bó với rừng, canh tác nương rẫy sang cây công nghiệp và sinh hoạt tôn giáo đã ảnh hưởng tiêu cực đến tín ngưỡng dân gian, làm thay đổi lễ hội truyền thống.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng lễ hội truyền thống M'Nông Preh, với các đặc trưng như ăn trâu, dựng cây nêu, trồng cây Blang, cố kết cộng đồng và hướng về cội nguồn, đã phản ánh những giá trị văn hóa của cộng đồng sống với rừng và canh tác nương rẫy. Tuy nhiên, trong xã hội đương đại, các yếu tố như sự thay đổi môi trường sống, sở hữu đất đai, canh tác cây trồng, đời sống xã hội hiện đại và đặc biệt là sự tác động mạnh mẽ của các tôn giáo mới đã làm biến đổi đáng kể các thành tố văn hóa của lễ hội, từ thời gian, không gian tổ chức đến nghi lễ, vật dâng cúng và trò chơi dân gian. Nhiều nghi thức độc đáo, nhân văn đã bị lược bỏ hoặc thay đổi, đôi khi dẫn đến hình thức sân khấu hóa, thiếu sự đồng thuận từ cộng đồng.
Luận án nhấn mạnh rằng lễ hội truyền thống không phải là hiện tượng văn hóa bất biến mà luôn có sự chọn lọc, đắp bồi và tiếp biến. Dù được Đảng và Nhà nước hỗ trợ phục dựng, cộng đồng vẫn chưa tái hiện hết nội hàm và giá trị của văn hóa truyền thống. Do đó, việc bảo tồn và phát huy lễ hội truyền thống M'Nông Preh đòi hỏi một chương trình hành động phối hợp đầy đủ và đồng bộ, dựa trên nghiên cứu toàn diện để phân định các yếu tố tích cực, tiêu cực, nhằm tổ chức lễ hội một cách khoa học, phù hợp với đời sống hiện tại, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong dòng chảy chung của văn hóa Việt Nam.