NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN DẤU ẤN TẾ BÀO GỐC UNG THƯ TRONG UNG THƯ BIỂU MÔ TẾ BÀO GAN
Giải phẫu bệnh-pháp Y
Luận án tiến sĩ y học này tập trung nghiên cứu biểu hiện dấu ấn tế bào gốc ung thư (TBGUT) trong ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG). Theo Tổ chức Y tế thế giới, ung thư gan, đặc biệt là UTBMTBG (chiếm khoảng 90%), là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở các nước kém phát triển, liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ và có tiên lượng đa dạng. Lý thuyết TBGUT chỉ ra rằng các tế bào gốc ung thư có khả năng tự làm mới, biệt hóa, hình thành u và kháng hóa/xạ trị liệu, mở ra tiềm năng ứng dụng trong chẩn đoán, dự đoán tiên lượng và định hướng điều trị nhắm trúng đích. Tuy nhiên, do tính không đồng nhất của UTBMTBG, tính đặc hiệu của mỗi dấu ấn TBGUT còn hạn chế, đòi hỏi nghiên cứu phối hợp.
Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về kiểu biểu hiện và đồng biểu hiện của các dấu ấn TBGUT trong UTBMTBG vẫn chưa được công bố rộng rãi. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nhuộm hóa mô miễn dịch (HMMD) để khảo sát ba dấu ấn quan trọng: CK19, CD44 và EpCAM. CK19 là dấu ấn liên quan đến đặc tính biệt hóa kém, xâm lấn, di căn, tiên lượng xấu và kháng điều trị. CD44 là dấu ấn góp phần tăng khả năng hiện diện của TBGUT và là yếu tố tiên lượng xấu. EpCAM được xem là dấu ấn phát hiện sớm, có vai trò quan trọng trong sự khởi phát và tiên lượng UTBMTBG.
Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định kiểu biểu hiện và đồng biểu hiện của các dấu ấn CK19, CD44, EpCAM bằng HMMD trong UTBMTBG, đồng thời xác định mối liên quan giữa các biểu hiện này với các đặc điểm giải phẫu bệnh của UTBMTBG. Đối tượng nghiên cứu là các mẫu bệnh phẩm UTBMTBG đã được phẫu thuật từ năm 2010 đến 2012, được lưu trữ tại Bộ môn Mô phôi-Giải phẫu bệnh, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu đóng góp về mặt lý luận trong việc tìm hiểu nguồn gốc, quá trình sinh và phát triển ung thư, cũng như ý nghĩa thực tiễn trong dự đoán tiên lượng, đánh giá kết quả điều trị và định hướng chiến lược điều trị trúng đích TBGUT.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỉ lệ dương tính của EpCAM là 19%, CK19 là 25%, và CD44 là 14%. Về đồng biểu hiện, EpCAM+/CK19+ chiếm 10%, EpCAM+/CD44+ là 3%, CK19+/CD44+ là 6%, và cả ba dấu ấn EpCAM+/CK19+/CD44+ là 3%. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa biểu hiện dấu ấn CK19 với loại tế bào u và tình trạng thấm nhập viêm. Đồng biểu hiện EpCAM/CK19 có mối liên quan với loại tế bào u và mức độ phân bào (p=0,032), và mối liên quan giữa đồng biểu hiện EpCAM/CK19 có ý nghĩa thống kê (p=0,002). Đồng biểu hiện cả ba dấu ấn EpCAM/CK19/CD44 có mối liên quan với loại tế bào u (p=0,047). Đặc biệt, UTBMTBG không biểu hiện từng cặp hoặc cả ba dấu ấn có tuổi trung bình cao hơn UTBMTBG có biểu hiện dương tính.
Nghiên cứu kiến nghị cần tiếp tục nhuộm HMMD để đánh giá biểu hiện các dấu ấn EpCAM, CK19 nhằm xác định các mối liên quan và dự đoán tiên lượng. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu khảo sát biểu hiện, đồng biểu hiện các dấu ấn này bằng HMMD, kết hợp với các nghiên cứu sinh học phân tử để góp phần định hướng chiến lược điều trị trúng đích TBGUT và ứng dụng lâm sàng.