Luận án Câu hỏi đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực

Tên luận án:

CÂU HỎI ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TỰ SỰ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Ngành:

Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Văn – Tiếng Việt

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Câu hỏi đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực" của Nguyễn Thị Ngọc Thúy tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi trong dạy học Ngữ văn hiện nay: phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự (VBTS) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) theo định hướng phát triển năng lực.

Mở đầu, luận án nhấn mạnh đọc hiểu là nội dung quan trọng trong chương trình Ngữ văn toàn cầu, là nhân tố quyết định khả năng tổng hợp và xử lí thông tin. Ở Việt Nam, dù chương trình Ngữ văn 2006 đã chuyển sang đọc hiểu, thực tế dạy học VBTS vẫn chủ yếu là truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng hướng dẫn học sinh giải mã văn bản và hình thành năng lực đọc hiểu. Bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông (CT GDPT) từ trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực (NL) càng khẳng định sự cần thiết phải thay đổi. Hệ thống câu hỏi (CH) đọc hiểu, nếu được thiết kế tốt, sẽ là công cụ quan trọng hỗ trợ học sinh chiếm lĩnh văn bản, hình thành và phát triển NL đọc hiểu.

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất một hệ thống CH đọc hiểu VBTS cho học sinh THPT theo định hướng phát triển NL. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã xác định cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng CH, đề xuất hệ thống CH cụ thể, và thực nghiệm kiểm chứng hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống CH đọc hiểu VBTS trong văn học của CT Ngữ văn THPT, chủ yếu ở lớp 11 và 12, tập trung vào thể loại truyện ngắn. Giả thuyết khoa học cho rằng việc xây dựng hệ thống CH này sẽ góp phần đổi mới hoạt động đọc hiểu, nâng cao năng lực Ngữ văn cho học sinh.

Luận án đã xây dựng các cơ sở lí luận về đặc điểm, tiến trình hoạt động đọc hiểu văn bản, khái niệm và cấu trúc NL đọc hiểu VBTS. Đồng thời, khảo sát thực trạng sử dụng CH đọc hiểu VBTS trong sách giáo khoa Ngữ văn hiện hành ở Việt Nam và so sánh với sách giáo khoa của bang California (Mỹ), cho thấy các CH hiện tại chưa đáp ứng mục tiêu phát triển NL. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống CH đọc hiểu VBTS được thiết kế theo tiến trình đọc (trước, trong, sau khi đọc) nhằm hình thành và rèn luyện các NL thành phần cho học sinh.

Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại 4 lớp 11 của 2 trường THPT trong hơn 5 tuần đã kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của hệ thống CH đề xuất. Kết quả định lượng và định tính cho thấy hệ thống CH đã phát huy vai trò tích cực trong việc phát triển NL đọc hiểu của học sinh, đặc biệt là các kĩ năng đọc hiểu cốt truyện, nhân vật, dự đoán và suy luận, đồng thời góp phần thay đổi tích cực thái độ học tập của học sinh. Luận án kỳ vọng hệ thống CH này sẽ được các tác giả sách giáo khoa và giáo viên Ngữ văn đón nhận và áp dụng.