KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG CHẤT VẤN CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CHÍNH TRỊ HỌC (Mã số: 62 31 02 01)
Luận án "Kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua hoạt động chất vấn của đại biểu Quốc hội ở Việt Nam hiện nay" của Vũ Thị Hồng Trang, bảo vệ năm 2020 tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, chuyên ngành Chính trị học, tập trung nghiên cứu một trong những vấn đề cốt lõi của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đề tài xuất phát từ tính cấp thiết của việc kiểm soát quyền lực nhà nước nhằm ngăn chặn sự tha hóa cán bộ, bộ máy, cũng như khắc phục tình trạng lạm quyền, chuyên quyền, quan liêu, tham nhũng đang là vấn nạn. Trong bối cảnh đó, Quốc hội, với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, có vai trò quyết định trong cơ chế kiểm soát quyền lực, đặc biệt thông qua hoạt động chất vấn của đại biểu Quốc hội.
Luận án khẳng định hoạt động chất vấn là phương thức kiểm soát quyền lực hữu hiệu, sinh động, trực tiếp và thu hút sự quan tâm của cử tri. Mặc dù hoạt động này đã có những chuyển biến tích cực, thể hiện tính dân chủ và thực chất hơn, mức độ và phạm vi kiểm soát quyền lực nhà nước qua chất vấn vẫn chưa đạt được như mong đợi, đòi hỏi các giải pháp thiết thực và hiệu quả để khắc phục hạn chế. Mục đích của luận án là đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua hoạt động chất vấn của đại biểu Quốc hội ở Việt Nam hiện nay, dựa trên cơ sở lý luận và phân tích thực trạng.
Để đạt được mục đích này, luận án thực hiện các nhiệm vụ chính: tổng quan tình hình nghiên cứu; làm rõ các vấn đề lý luận về tổ chức, thực thi và kiểm soát quyền lực nhà nước, chức năng của Quốc hội và vai trò của hoạt động chất vấn; phân tích thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua hoạt động chất vấn của đại biểu Quốc hội tại Việt Nam; và đề xuất các phương hướng, giải pháp cụ thể. Đối tượng nghiên cứu là hoạt động chất vấn của đại biểu Quốc hội, giới hạn phạm vi từ kỳ họp thứ 6 khóa XIII (gắn với Hiến pháp 2013) đến nay. Luận án góp phần bổ sung lý luận về kiểm soát quyền lực trong điều kiện Việt Nam, đánh giá toàn diện thực trạng, và đề xuất các giải pháp đồng bộ về pháp luật, năng lực đại biểu, công tác tham mưu, hỗ trợ và cung cấp thông tin, cũng như tăng cường kết hợp với các hình thức giám sát khác, nhằm đảm bảo bộ máy nhà nước hoạt động đúng thẩm quyền, bảo vệ lợi ích nhân dân.