Luận án Đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Tên luận án:

ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Ngành:

KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu" của Nguyễn Thị Bạch Tuyết, thuộc ngành Kinh tế chính trị, được thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2023, tập trung vào một vấn đề cấp thiết trong phát triển bền vững và giảm nghèo ở Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu là vùng Tây Nam Bộ, nơi cộng đồng Khmer chiếm hơn 8% dân số và đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu. Mặc dù đã có nhiều chính sách và đầu tư nhằm cải thiện đời sống và giảm tỷ lệ hộ nghèo (từ 14,2% năm 2001 xuống 2,66% năm 2020), sinh kế của đồng bào Khmer vẫn còn hạn chế, tốc độ giảm nghèo chậm, tỷ lệ thất nghiệp cao, thu nhập tăng trưởng thấp và tình trạng tái nghèo có nguy cơ tái diễn do thiếu vốn, suy thoái tài nguyên thiên nhiên và tập quán canh tác chưa bền vững.

Mục đích của luận án là đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn giai đoạn 2017-2022. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ: tổng quan công trình nghiên cứu trong và ngoài nước; làm rõ vấn đề lý luận chung về sinh kế bền vững; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và trong nước; phân tích, đánh giá thực trạng đảm bảo sinh kế giai đoạn 2017-2022; và đề xuất phương hướng, giải pháp đến năm 2030.

Đối tượng nghiên cứu là việc đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tập trung vào các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Kiên Giang, An Giang. Phạm vi nội dung bao gồm xây dựng thể chế kinh tế, đảm bảo nguồn lực và phát triển mô hình sản xuất kinh doanh phù hợp. Luận án vận dụng lý luận duy vật biện chứng, tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách của Đảng, Nhà nước, kết hợp các phương pháp nghiên cứu kinh tế chính trị và thực tiễn.

Những đóng góp mới của luận án bao gồm cung cấp cách tiếp cận mới về nghiên cứu sinh kế bền vững, luận giải khoa học về khái niệm, nội dung, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng, cũng như thiết lập khung phân tích từ góc độ kinh tế chính trị. Từ kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất 5 giải pháp khả thi: nâng cao nhận thức, hoàn thiện quy hoạch và thể chế chính sách, cải thiện nguồn lực, nâng cao năng lực của hệ thống chính quyền và chuyển đổi sinh kế để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Kết cấu luận án gồm 4 chương.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ Ở NƯỚC NGOÀI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

    • 1.1.1. Những nghiên cứu liên quan đến vấn đề đảm bảo sinh kế của người nghèo, hộ nghèo, dân tộc thiểu số
    • 1.1.2. Nghiên cứu sinh kế bền vững gắn với biến đổi khí hậu

  • 1.2. CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ Ở TRONG NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

    • 1.2.1. Nghiên cứu liên quan đến đảm bảo sinh kế bền vững của người nghèo, người dân tộc thiểu số ở Việt Nam
    • 1.2.2. Nghiên cứu liên quan đến sinh kế bền vững gắn với biến đổi khí hậu ở Việt Nam
    • 1.2.3. Nghiên cứu về sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ

  • 1.3. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN LUẬN ÁN

    • 1.3.1. Kết quả của các công trình đã công bố liên quan đến luận án
    • 1.3.2. Khoảng trống nghiên cứu khoa học cần tập trung nghiên cứu trong luận án

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

  • 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

    • 2.1.1. Khái niệm đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.1.2. Yếu tố văn hóa; tập quán cach tác của đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ
    • 2.1.2.1. Yếu tố văn hóa của đồng bào Khmer
    • 2.1.2.2. Tập quán cach tác của đồng bào Khmer
    • 2.1.3. Một số khung phân tích sinh kế
    • 2.1.3.1. Khung sinh kế bền vững của DFID
    • 2.1.3.2. Khung sinh kế của IFAD
    • 2.1.3.3. Khung phân tích sinh kế của luận án
    • 2.1.4. Vai trò đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.1.4.1. Góp phần đảm bảo các nguồn lực cho đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.1.4.2. Đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào Khmer tạo điều kiện cho họ vươn lên làm giàu, tự chủ trong hoạt động kinh tế góp phần giải quyết việc làm, giảm thiểu rủi ro, tăng khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, đào tạo nghề... và giảm thiểu sự giúp đỡ của nhà nước và xã hôi.
    • 2.1.4.3. Đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nam Bộ, thúc đẩy phát triển đất nước

  • 2.2. NỘI DUNG, TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

    • 2.2.1. Nội dung đảm bảo sinh kế bền vững của đồng Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.2.1.1. Xây dựng và thực thi hệ thống thể chế kinh tế đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer
    • 2.2.1.2. Đảm bảo các nguồn lực cho sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.2.1.3. Đảm bảo các mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh, phát triển thị trường đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.2.2. Tiêu chí đánh giá đảm bảo sinh kế bền vững của dân tộc thiểu số nói chung, đồng bào Khmer
    • 2.2.2.1. Tiêu chí đánh giá về mức độ tác động của thể chế kinh tế đến đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh Biến đổi khí hậu
    • 2.2.2.2. Tiêu chí đánh giá về hiệu quả đảm bảo các nguồn lực cho sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh Biến đổi khí hậu
    • 2.2.2.3. Tiêu chí đánh giá kết quả đạt được trong hoạt động đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh Biến đổi khí hậu
    • 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến đảm bảo sinh kế bền vững của DTTS nói chung và đồng bào Khmer nói riêng trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.2.3.1. Nhóm yếu tố khách quan
    • 2.2.3.2. Nhóm yếu tố chủ quan

  • 2.3. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ ĐỊA PHƯƠNG TRONG NƯỚC VỀ ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ NÓI CHUNG, KHMER NÓI RIÊNG TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ BÀI HỌC CHO ĐỒNG BÀO KHMER VÙNG TÂY NAM BỘ

    • 2.3.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia và địa phương trong nước về đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, Khmer nói riêng trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 2.3.1.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia
    • 2.3.1.2. Kinh nghiệm của một số địa phương ở Việt Nam
    • 2.3.2. Bài học rút ra về đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu

• Chương 3: THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

  • 3.1. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI TÁC ĐỘNG TỚI ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

    • 3.1.1. Những thuận lợi tác động tới đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ
    • 3.1.2. Những khó khăn tác động tới đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ
    • 3.1.3. Biến đổi khí hậu tác động đến sinh kế của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ
    • 3.1.3.1. Tình hình biến đổi khí hậu ở Tây Nam Bộ
    • 3.1.3.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sinh kế đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ

  • 3.2. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

    • 3.2.1. Thực trạng xây dựng và thực thi hệ thống thể chế kinh tế đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer Tây Nam Bộ
    • 3.2.1.1. Xây dựng hệ thống thế chế kinh tế đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer
    • 3.2.1.2. Thực thi hệ thống thể chế đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào Khmer
    • 3.2.2. Đảm bảo các nguồn lực cho sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.2.2.1. Đảm bảo về nguồn lực con người cho sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.2.2.2. Đảm bảo nguồn lực tự nhiên cho sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.2.2.3. Đảm bảo nguồn lực xã hội cho sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.2.2.4. Đảm bảo nguồn lực vật chất cho sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.2.2.5. Đảm bảo nguồn lực tài chính cho sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.2.3. Đảm bảo các mô hình tổ chức sản xuất, kinh doanh, phát triển thị trường cho sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu

  • 3.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

    • 3.3.1. Những kết quả đạt được về đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ
    • 3.3.1.1. Mức độ tác động của thể chế kinh tế tới đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 3.3.1.2. Hiệu quả đảm bảo các nguồn lực cho sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh Biến đổi khí hậu
    • 3.3.1.4. Nguyên nhân kết quả đạt được
    • 3.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân về đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ
    • 3.3.2.1. Những hạn chế
    • 3.3.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế
    • 3.3.3. Một số vấn đề đặt ra về đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu

• Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NĂM 2030

  • 4.1. DỰ BÁO TÌNH HÌNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ

    • 4.1.1. Dự báo tình hình biến đổi khí hậu trên thế giới
    • 4.1.2. Dự báo tình hình biến đổi khí hậu ở trong nước

  • 4.2. PHƯƠNG HƯỚNG ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

  • 4.3. GIẢI PHÁP NHẰM ĐẢM BẢO SINH KẾ BỀN VỮNG CỦA ĐỒNG BÀO KHMER TÂY NAM BỘ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

    • 4.3.1. Nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền và người dân Khmer về vấn đề sinh kế gắn với biến đổi khí hậu
    • 4.3.2. Hoàn thiện quy hoạch, thể chế chính sách của Đảng và Nhà nước phát triển kinh kế – xã hội vùng dân tộc thiểu số ở Tây Nam Bộ
    • 4.3.3. Cải thiện các nguồn lực, phát huy yếu tố nội lực đảm bảo sinh kế bền vững của đồng bào Khmer trong bối cảnh biến đổi khí hậu
    • 4.3.4. Nâng cao năng lực của hệ thống chính quyền trong phát hiện, ứng phó với biến đổi khí hậu
    • 4.3.5. Chuyển đổi sinh kế, khắc phục, hạn chế tác động của biến đổi khí hậu đối với đồng bào Khmer