Luận án Phân tích tác động của thiên tai đến tăng trưởng kinh tế và lạm phát tại Việt Nam

Tên luận án:

PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM

Ngành:

Kinh tế phát triển

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Bối cảnh nghiên cứu chỉ ra rằng thiên tai là hiện tượng phổ biến tại Việt Nam, gây ra những thiệt hại đáng kể về người và tài sản, làm giảm nguồn cung và mất cân bằng cung cầu, ảnh hưởng đến sản lượng và giá cả hàng hóa. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai. Các nghiên cứu trước đây về tác động của thiên tai chủ yếu tập trung vào khía cạnh nhân quả mà ít chú trọng đến dự báo, đồng thời thiếu các nghiên cứu về ảnh hưởng dài hạn đến tăng trưởng kinh tế và tác động đến lạm phát tại Việt Nam. Từ đó, đề tài nhằm lượng hóa tác động của thiên tai đến tăng trưởng kinh tế và lạm phát tại Việt Nam, đồng thời đề xuất những mô hình kinh tế lượng nhằm dự báo tác động và đưa ra các hàm ý chính sách.

Luận án này được thực hiện với ba mục tiêu chính: phân tích tác động của thiên tai đến tăng trưởng kinh tế và lạm phát, cũng như đánh giá tác động của thiên tai đối với thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam. Để đạt được các mục tiêu này, đề tài sử dụng hai phương pháp định lượng là kiểm soát tích hợp (Synthetic Control) và tự hồi quy vectơ có cấu trúc (SVAR), với dữ liệu thu thập từ Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), CRED và DESINVENTAR.

Kết quả nghiên cứu cho thấy thiên tai có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Cụ thể, nếu thiệt hại do thiên tai tăng một độ lệch chuẩn (tương đương 5.474 tỷ đồng/quý, chiếm 0,25% GDP năm 2010), tăng trưởng kinh tế sẽ giảm 0,6% và tác động này kéo dài trong bốn quý. Về lạm phát, thiệt hại thiên tai tương đương một độ lệch chuẩn (27 triệu USD) làm giá cả hàng hóa trong rổ tiêu dùng tăng 0,2% mỗi tháng, kéo dài từ 3 đến 5 tháng. Các nhóm hàng hóa bị ảnh hưởng bao gồm lương thực, thực phẩm (+0,3%), nhà ở và vật liệu xây dựng (+0,3%), đồ uống và thuốc lá (+0,1%).

Đối với thu nhập bình quân đầu người, bão Durian (năm 2006) được xác định làm giảm thu nhập bình quân đầu người của tỉnh Bến Tre 51.000 đồng/tháng, với tác động kéo dài ba năm. Phân tích chi tiết hơn chỉ ra rằng bão Durian làm giảm thu nhập từ nông-lâm-ngư nghiệp trung bình 166.000 đồng/tháng (chiếm 28% tổng thu nhập trung bình) trong dài hạn, với tác động vẫn tồn tại 5 năm sau thiên tai. Các tác động đến thu nhập từ lương và thu nhập từ công nghiệp, xây dựng, thương mại và dịch vụ chưa có ý nghĩa thống kê sau khi kiểm định hoán vị.

Từ những phát hiện này, luận án đề xuất các hàm ý chính sách vĩ mô và chính sách cứu trợ sau thiên tai, nhấn mạnh sự cần thiết của việc can thiệp kịp thời để giảm thiểu tác động tiêu cực của thiên tai, đặc biệt là đối với các đối tượng dễ bị tổn thương trong ngành nông-lâm-ngư nghiệp.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
  • 1.1 Bối cảnh nghiên cứu
    • 1.1.1 Bối cảnh thực tiễn
    • 1.1.2 Bối cảnh lý thuyết
  • 1.2 Mục tiêu nghiên cứu
  • 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 1.4 Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu
  • 1.5 Ý nghĩa đề tài
• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
  • 2.1 Các khái niệm liên quan
  • 2.2 Các mô hình lý thuyết liên quan
    • Mô hình Solow và tác động của thiên tai trong dài hạn
    • Mô hình tổng cung-tổng cầu
    • Mô hình IB-EB
  • 2.3 Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan
    • 2.3.1 Tác động thiên tai đến tăng trưởng kinh tế
    • 2.3.2 Tác động thiên tai đến giá cả hàng hóa
    • 2.3.3 Tác động thiên tai đến thu nhập và chi tiêu hộ gia đình
    • 2.3.4 Tác động thiên tai đến một số biến số kinh tế, xã hội khác
• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 3.1 Phương pháp tự hồi quy vectơ có cấu trúc (SVAR)
  • 3.2 Phương pháp Synthetic Control
• CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
  • 4.1 Mô hình nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu
    • 4.1.1 Mô hình nghiên cứu
    • 4.1.2 Dữ liệu nghiên cứu
  • 4.2 Kết quả nghiên cứu
    • 4.2.1 Ước lượng và kiểm định mô hình
    • 4.2.2 Kiểm định nhân quả Granger
    • 4.2.3 Phân tích hàm phản ứng xung
    • 4.2.4 Kiểm tra tính vững (Robustness) của mô hình
• CHƯƠNG 5: TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN LẠM PHÁT
  • 5.1 Mô hình nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu
    • 5.1.1 Mô hình nghiên cứu
    • 5.1.2 Dữ liệu nghiên cứu
  • 5.2 Kết quả nghiên cứu
    • 5.2.1 Tác động của thiên tai đến giá cả hàng hóa nói chung
    • 5.2.2 Tác động của thiên tai đến giá cả các loại hàng hóa khác nhau
• CHƯƠNG 6: TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN THU NHẬP BÌNH QUÂN ĐẦU NGƯỜI
  • 6.1 Mô hình nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu
    • 6.1.1 Lựa chọn tình huống nghiên cứu và nhóm kiểm soát
    • 6.1.2 Mô hình nghiên cứu
    • 6.1.3 Dữ liệu nghiên cứu
  • 6.2 Kết quả nghiên cứu
    • 6.2.1 Tác động của bão Durian đến thu nhập bình quân đầu người
    • 6.2.2 Tác động của bão Durian đến các thành phần của thu nhập đầu người
• CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN
  • 7.1 Những phát hiện của đề tài
  • 7.2 Những hàm ý chính sách
    • 7.2.1 Những chính sách vĩ mô
    • 7.2.2 Những chính sách cứu trợ sau thiên tai
  • 7.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo