Luận án Nghiên cứu thực trạng nhiễm sán lá gan nhỏ trên người ở hai xã trọng điểm thuộc Ninh Bình, Phú Yên và chế tạo kit LAMP ứng dụng trong chẩn đoán tại cộng đồng

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHIỄM SÁN LÁ GAN NHỎ TRÊN NGƯỜI Ở HAI XÃ TRỌNG ĐIỂM THUỘC NINH BÌNH, PHÚ YÊN VÀ CHẾ TẠO KIT LAMP ỨNG DỤNG TRONG CHẨN ĐOÁN TẠI CỘNG ĐỒNG

Ngành:

Dịch tễ học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Nghiên cứu này tập trung vào bệnh nhiễm sán lá gan nhỏ, một bệnh truyền nhiễm qua đường ăn uống gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam, đặc biệt là ở các khu vực có tập quán ăn gỏi cá như Ninh Bình và Phú Yên. Với sự thiếu vắng các bộ kit chẩn đoán thương mại sử dụng kỹ thuật LAMP (Loop-mediated Isothermal Amplification) tại Việt Nam, luận án đặt ra hai mục tiêu chính: mô tả thực trạng nhiễm sán lá gan nhỏ và các yếu tố liên quan trên người tại hai xã trọng điểm thuộc Ninh Bình và Phú Yên (giai đoạn 2018-2020), và chế tạo bộ kit LAMP để chẩn đoán nhiễm Clonorchis sinensis và Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm.

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ ở hai xã này là 19,80% khi sử dụng xét nghiệm real-time PCR, cao hơn đáng kể so với phương pháp Kato-Katz (16,10%). Đa số các trường hợp nhiễm có cường độ nhẹ (89,9%). Các yếu tố liên quan đến nhiễm sán lá gan nhỏ bao gồm giới tính nam (tỷ lệ nhiễm 26,81% so với 14,06% ở nữ), tuổi tác (tăng dần theo tuổi, cao nhất ở nhóm trên 60 tuổi với 33,3% tại xã An Mỹ), việc sử dụng phân tươi trong nông nghiệp (nguy cơ cao gấp 1,96 lần), và đặc biệt là thói quen ăn gỏi cá sống (nguy cơ cao gấp 8,43 lần), với tần suất ăn và nguồn cá từ sông/kênh làm tăng nguy cơ nhiễm. Luận án đã thành công trong việc chế tạo hai bộ kit LAMP chẩn đoán C. sinensis và O. viverrini, với độ nhạy cao (97,26% - 98,63%) và độ đặc hiệu 100% trong phòng thí nghiệm. Các bộ kit này cũng đã được đánh giá thử nghiệm tại cộng đồng và cho kết quả chính xác, tương đồng với real-time PCR, đồng thời có độ ổn định tốt trong điều kiện bảo quản.

Nghiên cứu đóng góp quan trọng bằng việc cung cấp bức tranh thực trạng nhiễm sán lá gan nhỏ và các yếu tố nguy cơ tại các vùng dịch tễ, đồng thời phát triển một giải pháp kỹ thuật chẩn đoán mới, hiệu quả và dễ thực hiện tại cộng đồng. Các khuyến nghị bao gồm tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe, quản lý vật nuôi và chất thải, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm, cũng như tiếp tục nghiên cứu và thương mại hóa bộ kit LAMP để ứng dụng rộng rãi hơn.

Mục lục chi tiết:

• CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN

  • Đặt vấn đề
  • Tổng quan
  • Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
  • Kết quả nghiên cứu
  • Bàn luận
  • Kết luận

• Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

  • 1.1. Một số đặc điểm dịch tễ học nhiễm sán lá gan nhỏ
    • 1.1.1. Tác nhân gây bệnh
    • 1.1.2. Vật chủ
    • 1.1.3. Đường lây và cơ chế lây truyền bệnh
      • 1.1.3.1. Đường lây
      • 1.1.3.2. Cơ chế lây truyền bệnh
    • 1.1.4. Sức cảm thụ và miễn dịch
    • 1.1.5. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm sán lá gan nhỏ trên người
      • 1.1.5.1. Tập quán ăn gỏi cá
      • 1.1.5.2. Độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp
      • 1.1.5.3. Một số yếu tố khác
    • 1.1.6. Các biện pháp phòng chống
    • 1.1.7. Đặc điểm phân bố và tình hình nhiễm sán lá gan nhỏ ở người trên thế giới và Việt Nam
      • 1.1.7.1. Đặc điểm phân bố và tình hình nhiễm sán lá gan nhỏ trên thế giới
      • 1.1.7.2. Đặc điểm phân bố và tình hình nhiễm sán lá gan nhỏ tại Việt Nam
      • 1.1.7.3. Một số đặc điểm về tình hình nhiễm sán lá gan nhỏ tại hai xã của Ninh Bình và Phú Yên
  • 1.2. Đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và điều trị bệnh sán lá gan nhỏ trên người
    • 1.2.1. Đặc điểm lâm sàng bệnh sán lá gan nhỏ trên người
    • 1.2.2. Chẩn đoán
    • 1.2.3. Điều trị bệnh sán lá gan nhỏ trên người
  • 1.3. Các phương pháp xét nghiệm xác định tình trạng nhiễm sán lá gan nhỏ trên người
  • 1.4. Kỹ thuật LAMP và nghiên cứu chế tạo bộ kít LAMP xét nghiệm phát hiện nhiễm sán lá gan nhỏ trên người
    • 1.4.1. Nguyên lý của kỹ thuật LAMP
    • 1.4.2. Thành phần phản ứng LAMP
    • 1.4.3. Cơ chế của phản ứng LAMP
    • 1.4.4. Đánh giá kết quả của LAMP
    • 1.4.6. Tính ưu việt của kỹ thuật LAMP
    • 1.4.8. Một số ứng dụng của kỹ thuật LAMP trong chẩn đoán nhiễm sán lá gan nhỏ ở người
    • 1.4.9. Chế tạo và chuẩn hóa bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ

• Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1. Mục tiêu 1: Mô tả thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc tỉnh Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020)
    • 2.1.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
    • 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 2.2. Mục tiêu 2: Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm
    • 2.2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
      • 2.2.1.1. Đối tượng
      • 2.2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
    • 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
      • 2.2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
      • 2.2.2.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
      • 2.2.2.3. Các kỹ thuật được sử dụng trong nghiên cứu
      • 2.2.2.5. Nội dung nghiên cứu
      • 2.2.2.6. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
      • 2.2.2.7. Phương pháp kiểm soát nhiễu và sai số trong nghiên cứu
  • 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu

• Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

  • 3.1. Thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc tỉnh Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020)
    • 3.1.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
    • 3.1.2. Tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại địa điểm nghiên cứu
    • 3.1.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm sán lá gan nhỏ ở người
      • 3.1.3.1. Liên quan giữa nhiễm sán lá gan nhỏ và ăn gỏi cá
      • 3.1.3.6. Mô hình hồi quy đa biến của tỷ lệ nhiễm sán lá nhỏ ở người dân với một số yếu tố liên quan
  • 3.2. Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm
    • 3.2.1. Thiết kế, đánh giá lựa chọn các bộ mồi LAMP
    • 3.2.2. Đánh giá tính đặc hiệu và khả năng hoạt động của bộ mồi LAMP thiết kế
      • 3.2.2.1. Tính đặc hiệu của bộ mồi LAMP thiết kế về mặt lý thuyết
      • 3.2.2.2. Kết quả khảo sát tính đặc hiệu của bộ mồi LAMP thiết kế trên thực nghiệm
    • 3.2.3. Khảo sát, tối ưu hóa các điều kiện phản ứng LAMP
      • 3.2.3.1. Kết quả khảo sát nhiệt độ gắn mồi tối ưu
      • 3.2.3.2. Kết quả khảo sát nồng độ MgSO4
      • 3.2.3.3. Kết quả nồng độ betaine đưa vào phản ứng LAMP
      • 3.2.3.4. Kết quả khảo sát lượng thể tích ADN tổng số đưa vào phản ứng
      • 3.2.3.5. Khảo sát thời gian tối ưu cho phản ứng LAMP
      • 3.2.3.6. Kết quả khảo sát chất chỉ thị màu cho phản ứng LAMP
      • 3.2.3.7. Khảo sát ngưỡng phát hiện của bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ
    • 3.2.4. Đóng gói thành phẩm bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ
  • 3.3. Kết quả đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ, so sánh bộ mồi
    • 3.3.1. Độ nhạy, độ đặc hiệu của kít LAMP chẩn đoán O. viverrini tại phòng thí nghiệm
    • 3.3.2. Độ nhạy, độ đặc hiệu của bộ kit LAMP chẩn đoán C. sinensis tại phòng thí nghiệm
    • 3.3.3. Kết quả so sánh bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ với bộ mồi có cùng mục đích
    • 3.3.4. Đánh giá độ ổn định của bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ
  • 3.4. Kết quả đánh giá bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ tại thực địa tỉnh Phú Yên và Ninh Bình
    • 3.4.1. Đánh giá bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ O. viverrini tại thực địa tỉnh Phú Yên
    • 3.4.2. Kết quả đánh giá bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ C. sinensis tại thực địa tỉnh Ninh Bình
  • 3.5. Xây dựng tiêu chuẩn và kiểm định các bộ kít LAMP
    • 3.5.1. Xây dựng tiêu chuẩn cơ sở
    • 3.5.2. Kết quả kiểm định các bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ

• Chương 4: BÀN LUẬN

  • 4.1. Mô tả thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020)
    • 4.1.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
    • 4.1.2. Kết quả nghiên cứu tỷ lệ, cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ trên người
  • 4.2. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm sán lá gan nhỏ ở người
    • 4.2.1. Liên quan giữa tuổi và tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ
    • 4.2.2. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và giới tính
    • 4.2.8. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và tình trạng ăn gỏi cá
  • 4.3. Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm
    • 4.3.1. Khảo sát vùng bảo thủ của gen đích, thiết kế và lựa chọn mồi LAMP
    • 4.3.2. Tối ưu thành phần và điều kiện hoạt động của phản ứng LAMP
      • 4.3.2.1. Tối ưu nhiệt độ gắn mồi và thời gian phản ứng LAMP
      • 4.3.2.2. Tối ưu thành phần các chất tham gia phản ứng LAMP
    • 4.3.3. Khảo sát ngưỡng phát hiện của kỹ thuật LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ
    • 4.3.4. Đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu, độ ổn định của kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ, so sánh kít LAMP với bộ mồi cùng mục tiêu
      • 4.3.4.1. Độ nhạy, độ đặc hiệu của kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ
      • 4.3.4.2. Độ ổn định của bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ
      • 4.3.4.3. So sánh kit LAMP với bộ mồi có cùng mục tiêu
    • 4.3.5. Đánh giá bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ tại thực địa tỉnh Phú Yên và Ninh Bình
      • 4.3.5.1. Đánh giá bộ kít LAMP tại thực địa tỉnh Phú Yên
      • 4.3.5.2. Đánh giá bộ kít LAMP tại thực địa tỉnh Ninh Bình

• KẾT LUẬN

  • 1. Thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020)
  • 2. Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm

• KIẾN NGHỊ