Luận án Quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê ở tỉnh Đắk Lắc

Tên luận án:

QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK

Ngành:

KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ "Quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê ở tỉnh Đắk Lắk" của Trương Văn Thủy, bảo vệ năm 2021, tập trung nghiên cứu vấn đề hài hòa lợi ích trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Đề tài xuất phát từ thực tiễn ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và ngành cà phê Đắk Lắk nói riêng, nơi sản lượng xuất khẩu lớn nhưng giá trị gia tăng và thu nhập người nông dân còn thấp do quan hệ lợi ích (QHLI) giữa các chủ thể chưa hài hòa. Đắk Lắk là tỉnh có thế mạnh về cà phê với diện tích và sản lượng lớn, đóng góp đáng kể cho xuất khẩu quốc gia, nhưng vẫn đối mặt với những mâu thuẫn lợi ích giữa các bên tham gia chuỗi giá trị cà phê (CGTCP).

Mục đích của luận án là làm rõ lý luận về QHLI trong phát triển CGTCP, phân tích thực trạng các mối QHLI tại Đắk Lắk giai đoạn 2015-2020 và đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích. Đối tượng nghiên cứu là các mối QHLI kinh tế giữa người nông dân trồng cà phê, các chủ thể thu mua và doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ cà phê trên địa bàn tỉnh. Luận án sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, trừu tượng hóa khoa học, cùng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như thu thập, xử lý số liệu thứ cấp và sơ cấp (khảo sát 360 phiếu điều tra hộ nông dân, chủ thể thu mua, doanh nghiệp chế biến tại 8 địa phương), phân tích thống kê mô tả.

Những đóng góp khoa học mới của luận án bao gồm việc xây dựng khung lý thuyết về QHLI trong CGTCP cấp tỉnh, chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng và rút ra bài học kinh nghiệm từ quốc tế và trong nước. Luận án cũng khảo sát và phân tích thực trạng QHLI tại Đắk Lắk, đánh giá những thành tựu (tăng thu nhập, chuyên môn hóa sản xuất, hình thành liên kết), hạn chế (thu nhập nông dân thấp, công nghệ chế biến lạc hậu, liên kết yếu, thông tin thị trường thiếu minh bạch, mâu thuẫn lợi ích) và nguyên nhân. Từ đó, luận án đưa ra dự báo, quan điểm và đề xuất ba nhóm giải pháp chính: giải pháp cho các chủ thể sản xuất kinh doanh, giải pháp đẩy mạnh liên kết hợp tác, và giải pháp phát huy vai trò của cấp bộ Đảng, chính quyền và các tổ chức chính trị xã hội nhằm đảm bảo hài hòa QHLI, thúc đẩy ngành cà phê Đắk Lắk phát triển hiệu quả và bền vững.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
  • 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu đề tài
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài
  • 4. Phương pháp nghiên cứu đề tài
  • 4.1. Phương pháp luận
  • 4.2. Phương pháp tiếp cận
  • 4.3. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
  • 5. Những đóng góp khoa học mới của luận án
  • 6. Ý nghĩa khoa học của luận án
  • 7. Kết cấu của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ

  • 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ
  • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu bàn về quan hệ lợi ích.
  • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 1.1.2.1. Các công trình bàn những khía cạnh chung về chuỗi giá trị, chuỗi giá trị cà phê
  • 1.1.2.2. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến lợi ích kinh tế, quan hệ lợi ích trong ngành cà phê
  • 1.2. NHỮNG LUẬN ĐIỂM KHOA HỌC KẾ THỪA VÀ NHỮNG KHOẢNG TRỐNG CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN
  • 1.2.1. Những luận điểm khoa học kế thừa trong luận án
  • 1.2.2. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ

  • 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ
  • 2.1.1. Những khái niệm cơ bản
  • 2.1.1.1. Khái niệm về quan hệ lợi ích
  • 2.1.1.2. Khái niệm về chuỗi giá trị cà phê
  • 2.1.1.3. Khái niệm quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 2.1.2. Đặc điểm quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 2.1.3. Ý nghĩa đảm bảo hài hòa lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 2.2. CÁC MỐI QUAN HỆ LỢI HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ, TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ VÀ NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
  • 2.2.1. Các mối quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê và tiêu chí đánh giá
  • 2.2.1.1. Các mối quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 2.2.1.2. Các tiêu chí đánh giá quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 2.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê
  • 2.2.2.1. Điều kiện tự nhiên và trình độ phát triển kinh tế- xã hội
  • 2.2.2.2. Sự định hướng và điều tiết của Nhà nước
  • 2.2.2.3. Vị thế và năng lực liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị cà phê
  • 2.2.2.4. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và thị trường cà phê
  • 2.3. KINH NGHIỆM ĐẢM BẢO HÀI HÒA LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI, ĐỊA PHƯƠNG TRONG NƯỚC VÀ BÀI HỌC CHO TỈNH ĐẮK LẮK.
  • 2.3.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới và địa phương trong nước
  • 2.3.1.1. Kinh nghiệm của Colombia
  • 2.3.1.2. Kinh nghiệm của Ấn Độ
  • 2.3.1.3. Kinh nghiệm của tỉnh Lâm Đồng
  • 2.3.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Đắk Lắk

• Chương 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK

  • 3.1. KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK
  • 3.1.1. Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đến phát triển cà phê ở Đắk Lắk
  • 3.1.2. Đặc điểm về chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 3.2. THỰC TRẠNG QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ TỈNH ĐẮK LẮK GIAI ĐOẠN 2015 – 2020
  • 3.2.1. Thực trạng về quan hệ lợi ích giữa người nông dân sản xuất cà phê với các chủ thể thu mua trong phát triển chuỗi giá trị cà phê ở Đắk Lắk
  • 3.2.2. Thực trạng về quan hệ lợi ích giữa nông dân với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ trong phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 3.2.3. Thực trạng về quan hệ lợi ích giữa các chủ thể thu mua với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ trong phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 3.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK
  • 3.3.1. Những thành tựu chủ yếu
  • 3.3.2. Những hạn chế trong thực hiện quan hệ lợi ích
  • 3.3.3. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế
  • 3.3.3.1. Về nguyên nhân của những thành tựu
  • 3.3.3.2. Về nguyên nhân của những hạn chế

• Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HÀI HÒA LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK

  • 4.1. DỰ BÁO TÌNH HÌNH VÀ QUAN ĐIỂM VỀ ĐẢM BẢO HÀI HÒA LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ TỈNH ĐẮK LẮK
  • 4.1.1. Dự báo tình hình tác động đến đảm bảo hài hòa lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk đến năm 2030
  • 4.1.1.1. Những thời cơ, thuận lợi
  • 4.1.1.2. Những khó khăn, thách thức
  • 4.1.2. Quan điểm về đảm bảo hài hòa lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê ở tỉnh Đắk lắk
  • 4.2. GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HÀI HÒA LỢI ÍCH TRONG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK
  • 4.2.1. Nhóm giải pháp đối với các chủ thể sản xuất kinh doanh trong phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.1.1. Đối với chủ thể là người nông dân sản xuất cà phê trong chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.1.2. Đối với các chủ thể thu mua cà phê trong chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.1.3. Đối với chủ thể là các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ cà phê trong chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.2. Nhóm giải pháp đẩy mạnh sự liên kết, hợp tác giữa các chủ thể tham gia phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.2.1. Phát huy vai trò của các Hiệp hội, tổ chức ngành hàng cà phê
  • 4.2.2.2. Mở rộng thành lập các hợp tác xã và các liên minh sản xuất cà phê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nhằm tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi
  • 4.2.2.3. Tăng cường liên kết giữa Nhà nước – nhà nông – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp và nhà bank (Ngân hàng)
  • 4.2.3. Nhóm giải pháp phát huy vai trò của cấp bộ Đảng, chính quyền và các tổ chức chính trị xã hội về đảm bảo hài hòa lợi ích trong phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.3.1. Tiếp tục hoàn thiện thể chế và ban hành các chủ trương, chính sách phù hợp để hỗ trợ và tạo động lực cho các chủ thể tham gia phát triển chuỗi giá trị cà phê ở Đắk Lắk
  • 4.2.3.2. Nâng cao nhận thức về mối quan hệ lợi ích và giải quyết những xung đột lợi ích giữa các chủ thể trong phát triển chuỗi giá trị cà phê của tỉnh Đắk Lắk
  • 4.2.3.3. Đẩy mạnh việc thực thi chính sách bảo hiểm nông nghiệp đối với ngành sản xuất, kinh doanh cà phê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk và lập quỹ phát triển cà phê bền vững
  • 4.2.3.4. Nâng cao khả năng cạnh tranh để phát triển chuỗi giá trị cà phê tỉnh Đắk Lắk trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

• KẾT LUẬN