NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH KHÁNG UNG THƯ IN VITRO CỦA LOÀI NGHỆ ĐẮNG (Curcuma zedoaroides Chaveer. & Tanee), HỌ GỪNG (Zingiberaceae)
DƯỢC LIỆU - DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN
Luận án "Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính kháng ung thư in vitro của loài Nghệ đắng (Curcuma zedoaroides Chaveer. & Tanee), họ Gừng (Zingiberaceae)" của Nguyễn Thị Thu được thực hiện trong bối cảnh ung thư là một thách thức lớn với y học hiện đại và xu hướng tìm kiếm thuốc từ thảo dược ngày càng phát triển. Loài Nghệ đắng, được mô tả lần đầu tại Thái Lan năm 2008 và phát hiện tại Việt Nam năm 2017, mặc dù chưa có nghiên cứu chuyên sâu về hoạt tính kháng ung thư, nhưng các loài khác thuộc chi Curcuma L. đã cho thấy tiềm năng đáng kể. Luận án này nhằm cung cấp cơ sở khoa học, góp phần nâng cao giá trị của loài Nghệ đắng.
Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định thành phần, hàm lượng của tinh dầu và các thành phần trong cao chiết có hoạt tính kháng ung thư in vitro từ Nghệ đắng. Đồng thời, luận án cũng sàng lọc hoạt tính gây độc trên một số dòng tế bào ung thư in vitro của tinh dầu, cao chiết, chất phân lập và đánh giá ảnh hưởng của các chất tiềm năng lên biểu hiện một số protein liên quan. Nội dung nghiên cứu bao gồm chưng cất và xác định thành phần hóa học của tinh dầu từ thân rễ, thân giả và lá; chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc 14 hợp chất; xác định thành phần bay hơi trong cao n-hexan; và định lượng các hợp chất chính.
Các đóng góp mới của luận án là công bố lần đầu tiên các kết quả nghiên cứu về loài Nghệ đắng (C. zedoaroides). Về thành phần hóa học, luận án đã xác định hàm lượng và các thành phần chính của tinh dầu từ các bộ phận cây, phân lập và xác định cấu trúc 14 hợp chất, cùng các thành phần bay hơi trong cao n-hexan từ thân rễ và phần trên mặt đất. Về hoạt tính kháng ung thư, tinh dầu thân rễ và lá thể hiện hoạt tính yếu, trong khi cao n-hexan thân rễ có hoạt tính mạnh nhất. 10 hợp chất phân lập (R1-R9, R11 và R12) đều cho thấy hoạt tính gây độc mạnh trên dòng tế bào A549. Đặc biệt, hợp chất aerugidiol (R8) làm tăng biểu hiện protein p53 và p21, đồng thời có ái lực liên kết mạnh với đích EGFR và HER2, tương tự các chứng dương.
Các kết quả này bổ sung dữ liệu khoa học quan trọng về thành phần hóa học và tác dụng kháng ung thư in vitro của cây Nghệ đắng, làm cơ sở khoa học để phát triển nguồn nguyên liệu Nghệ đắng làm thuốc và cho các nghiên cứu, ứng dụng trong tương lai.