Tên luận án:
VĂN HỌC VIỆT NAM THẾ KỶ XVIII - NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX DƯỚI GÓC ĐỘ GIỚI
Ngành:
Văn học Việt Nam
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX dưới góc độ giới" của Vũ Thị Thu Hường tập trung nghiên cứu diễn ngôn về giới tính/phái tính trong giai đoạn văn học này, một thời kỳ đặc biệt với sự kết tinh thành tựu và sự nổi bật của hình tượng người phụ nữ cũng như tiếng nói của các tác giả nữ. Đề tài sử dụng lý thuyết diễn ngôn để khám phá cách thức các quan niệm về giới được hình thành, duy trì và phá vỡ, đồng thời tái hiện quá trình tương tác giữa tiếng nói chính thống và ngoại biên.
Mục đích nghiên cứu là làm rõ các vấn đề lý thuyết giới, diễn ngôn về nam tính - nữ tính, và sự giao cắt giữa chúng qua các tác giả, tác phẩm tiêu biểu. Luận án cũng chỉ ra những quan niệm mới về con người và các thiết chế quyền lực chi phối. Về nam giới, luận án phân tích sự kiến tạo hình tượng nam giới từ điểm nhìn tự khắc họa của tác giả nam giới, với sự duy trì cấu trúc nam tính lý tưởng theo Nho giáo, vai trò chủ thể tri thức, và sự khắc họa chân dung qua phương thức tự thuật. Đồng thời, luận án cũng chỉ ra sự chuyển dịch trong cấu trúc nam tính do tác động của bối cảnh lịch sử - xã hội, thể hiện qua sự dung hợp văn – võ trong hình tượng nhà nho tài tử, tài tử - giai nhân và anh hùng, cũng như sự "mềm hóa" nam tính.
Từ điểm nhìn nữ giới, luận án khám phá cách thức nam giới trở thành đối tượng bị phán xét, đả kích, châm biếm công khai, đặc biệt qua thơ Hồ Xuân Hương, thể hiện sự "âm tính hóa" nam tính. Về nữ giới, luận án khảo sát quan niệm chính thống (vẻ đẹp ngoại hình, đạo đức Nho giáo, hình tượng liệt nữ, kiến tạo nữ giới như tập hợp khiếm khuyết) và quan niệm phi chính thống (sắc đẹp vượt chuẩn gắn với tài năng và mệnh bạc, coi trọng nữ sắc và miêu tả thân thể gắn với dục tính, ghi nhận vai trò người vợ). Nữ giới cũng tự biểu đạt thông qua tự thuật, đề vịnh, và miêu tả thân thể gắn với khát khao dục tính, thể hiện bản năng phản kháng.
Luận án nhận định diễn ngôn về nam tính và nữ tính không cố định mà có sự xuyên thấm, hoán vị và giao cắt, chất vấn các cặp nhị nguyên truyền thống. Điều này dẫn đến sự xuất hiện các hiện tượng tính dục đặc biệt như nam tính mềm, giả trang/đảo trang, đồng tính luyến ái (ở mức độ nhất định), biến đổi giới và các thủ pháp biểu đạt đặc thù như mượn giọng, cái nhãn quan nam giới. Tổng thể, văn học giai đoạn này thể hiện cái nhìn đa chiều về giới, không còn lấy nam giới làm trung tâm, phản ánh sự phong phú và sống động trong diễn ngôn giới, vừa duy trì hệ giá trị nam quyền vừa đề cao sự bung tỏa về thân xác, quyền sống và cái tôi cá nhân.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của đề tài
- 1.1. Trong nhiều năm qua, vấn đề giới và quan niệm về giới tính/ phái tính đã được nghiên cứu sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới.
- 1.2. Văn học trung đại Việt Nam thế kỉ XVIII – nửa đầu XIX là một giai đoạn văn học đặc biệt bởi đây là thời kì kết tinh thành tựu đặc sắc so với các giai đoạn trước đó.
- 1.3. Với đề tài Văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX dưới góc độ giới, chúng tôi lựa chọn hướng tiếp cận giai đoạn văn học này từ lý thuyết diễn ngôn.
- 2. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu
- 5. Dự kiến đóng góp của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
- 7. Cấu trúc luận án
- Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
- 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
- 1.1.1. Các tư liệu tiếng Việt nghiên cứu văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX từ lý thuyết giới
- 1.1.1.1. Tiếp cận từ góc độ hình tượng người phụ nữ và tính nữ
- 1.1.1.2. Tiếp cận từ lý thuyết nữ quyền (nữ quyền luận)
- 1.1.1.3. Tiếp cận từ quan niệm về cấu trúc nam tính – nữ tính
- 1.1.1.4. Tiếp cận từ văn hóa tính dục
- 1.1.1.5. Tiếp cận từ lý thuyết lệch pha (queer theory)
- 1.1.2. Các tư liệu nước ngoài nghiên cứu văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX từ lý thuyết giới
- 1.2. Cơ sở lý thuyết
- 1.2.1. Khái niệm giới và nghiên cứu giới
- 1.2.2. Lý thuyết về diễn ngôn giới và diễn ngôn tính dục
- 1.2.3. Quan niệm về nam tính
- 1.2.4. Quan niệm về nữ tính
- 1.3. Bối cảnh lịch sử, văn hóa, tư tưởng hình thành diễn ngôn giới trong văn học Việt Nam thế kỷ XVIII – nửa đầu thế kỷ XIX
- Chương 2: QUAN NIỆM VỀ NAM GIỚI VÀ NAM TÍNH TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM THẾ KỶ XVIII – NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX
- 2.1. Nam giới từ điểm nhìn tự kiến tạo, tự khắc họa
- 2.1.1. Khắc họa hình tượng nam giới và sự duy trì cấu trúc nam tính lý tưởng theo quan niệm Nho giáo
- 2.1.2. Nam giới là chủ thể kiến tạo tri thức
- 2.1.3. Khắc họa chân dung bằng phương thức tự thuật
- 2.1.4. Sự chuyển dịch cấu trúc nam tính
- 2.1.4.1. Những nhân tố tác động đến sự chuyển dịch cấu trúc nam tính
- 2.1.4.2. Sự chuyển dịch cấu trúc nam tính theo hướng dung hợp văn – võ
- a) Sự dung hợp văn – võ trong cấu trúc nam tính của loại hình tác giả nhà nho tài tử
- b) Sự dung hợp văn võ trong cấu trúc nam tính của hình tượng tài tử ở truyện Nôm tài tử - giai nhân
- c) Sự dung hợp văn – võ ở hình tượng anh hùng
- 2.2. Nam giới từ điểm nhìn nữ giới, xét lại thế giới đàn ông bằng cái nhìn định giá
- 2.2.1. Thân thể nam giới từ điểm nhìn nữ giới
- 2.2.2. Nam giới trở thành đối tượng bị đả kích, châm biếm, giễu nhại công khai
- Chương 3: QUAN NIỆM VỀ NỮ GIỚI VÀ NỮ TÍNH TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM THẾ KỶ XVIII - NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX
- 3.1. Nữ giới từ điểm nhìn định vị của nam giới
- 3.1.1. Quan niệm chính thống về nữ giới
- 3.1.1.1. Quan niệm về vẻ đẹp ngoại hình của nữ giới. Sự tiếp nối của quan niệm: “nữ sắc là hiểm họa”
- a) Quan niệm về vẻ đẹp ngoại hình
- b) Sự tiếp nối của quan niệm: “nữ sắc là hiểm họa”
- 3.1.1.2. Quan niệm về đạo đức của nữ giới theo tiêu chuẩn Nho giáo. Hình tượng liệt nữ.
- a) Quan niệm về đạo đức nữ giới theo tiêu chuẩn Nho giáo và sự tuân thủ các vai trò giới
- b) Hình tượng liệt nữ
- 3.1.1.3. Kiến tạo nữ giới là tập hợp khiếm khuyết
- 3.1.2. Quan niệm phi chính thống
- 3.1.2.1. Sắc đẹp vượt chuẩn và gắn với tài năng đồng thời gắn với mệnh bạc
- 3.1.2.2. Coi trọng nữ sắc và sự miêu tả thân thể gắn với khát khao dục tính
- 3.1.2.3. Văn thơ viết về người vợ và sự ghi nhận vai trò của người phụ nữ
- 3.2. Nữ giới tự biểu đạt như một phản kháng và như một bản năng tự phát
- 3.2.1. Nữ giới tự thuật và đề vịnh
- 3.2.2. Sự miêu tả thân thể nữ gắn với khát khao dục tính
- Chương 4: MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG VĂN HÓA TÍNH DỤC ĐẶC BIỆT VÀ THỦ PHÁP BIỂU ĐẠT DIỄN NGÔN GIỚI ĐẶC THÙ
- 4.1. Một số hiện tượng văn hóa tính dục đặc biệt
- 4.1.1. Nam tính mềm, đồng tính luyến ái và biến đổi giới
- 4.1.1.1. Nam tính mềm (soft masculinity)
- 4.1.1.2. Hiện tượng giả trang/ đảo trang
- 4.1.1.3. Hiện tượng đồng tính
- 4.1.1.4. Hiện tượng biến đổi giới
- 4.1.1.5. “Nhất dạ nhị giao” hay hiện tượng tự do truy cầu lạc thú
- 4.2. Một số thủ pháp biểu đạt diễn ngôn giới đặc thù
- 4.2.1. Mượn giọng như chiến lược đối phó cấm kỵ của nam giới
- 4.2.2. Male gaze (nhãn quan nam giới) và sự thể hiện nhục cảm qua thân thể nữ