Tên luận án:
ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành:
Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án nghiên cứu về việc đảm bảo quyền con người (QCN) thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (KTVB QPPL) tại Việt Nam hiện nay. Xuất phát từ thực trạng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) đồ sộ, phức tạp, tiềm ẩn nhiều quy định chưa hợp hiến, hợp pháp, thậm chí xâm phạm QCN, hoạt động KTVB QPPL được nhìn nhận là một công cụ thiết yếu để phát hiện và xử lý kịp thời những vi phạm này, góp phần bảo vệ và thúc đẩy thực thi QCN. Mặc dù đã được triển khai gần hai mươi năm, hiệu quả của hoạt động này trong việc đảm bảo QCN vẫn còn những hạn chế nhất định.
Mục đích của luận án là nghiên cứu lý luận và đánh giá thực tiễn ĐBQCN thông qua KTVB QPPL, từ đó kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, đưa hoạt động KTVB QPPL thực sự trở thành công cụ ĐBQCN, góp phần xứng đáng vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luận án đã làm rõ hơn và bổ sung lý luận về VBQPPL, KTVB QPPL, QCN và vai trò của KTVB QPPL đối với ĐBQCN. Đồng thời, luận án đã xây dựng hệ thống lý luận cơ bản về ĐBQCN thông qua hoạt động KTVB, bao gồm các chủ thể, nội dung, quy trình, phương diện và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động KTVB QPPL giai đoạn 2017-2021, luận án đánh giá những kết quả đạt được (như phát hiện và xử lý các quy định vi phạm QCN, góp phần bảo vệ Hiến pháp) và chỉ ra các tồn tại, hạn chế (như tính độc lập chưa cao, việc xử lý chưa triệt để, thiếu sự tham gia của các bên liên quan, tổ chức thực hiện chưa khoa học), cùng các nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đó.
Từ những phân tích trên, luận án đề xuất hệ thống các quan điểm và giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả ĐBQCN thông qua hoạt động KTVB QPPL ở Việt Nam hiện nay. Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện hệ thống pháp luật (về chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức và quy trình kiểm tra) và các giải pháp tổ chức thực hiện (như tổ chức cơ quan KTVB độc lập, củng cố điều kiện đảm bảo, tăng cường giải thích Hiến pháp/luật, và hình thành cơ chế bảo vệ Hiến pháp độc lập).
Mục lục chi tiết:
- Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
- 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
- 1.1.1. Các nghiên cứu về quyền con người
- 1.1.2. Các nghiên cứu về đảm bảo quyền con người
- 1.1.3. Các nghiên cứu về vai trò của pháp luật trong đảm bảo quyền con người
- 1.1.4. Các nghiên cứu về văn bản quy phạm pháp luật
- 1.1.5. Các nghiên cứu về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 1.1.6. Các nghiên cứu về đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 1.2. Nhận xét tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án và hướng phát triển nội dung đề tài luận án
- 1.2.1. Nhận xét tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
- 1.2.2. Hướng phát triển nội dung đề tài luận án
- 1.3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
- 1.3.1. Câu hỏi nghiên cứu
- 1.3.2. Giả thuyết nghiên cứu
- Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
- 2.1. Khái niệm quyền con người và đảm bảo quyền con người
- 2.1.1. Khái niệm quyền con người
- 2.1.2. Đảm bảo quyền con người
- 2.2. Một số vấn đề lý luận cơ bản về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật và đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.2. Hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.2.1. Khái niệm kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.2.2. Đặc điểm của hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.2.3. Vai trò của hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật với đảm bảo quyền con người
- 2.2.3. Đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.3.1. Khái niệm đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.2.3.2. Các đặc điểm đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản
- 2.2.3.3. Tiêu chí đánh giá hiệu quả đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản
- 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 2.3.1. Tác động của hệ thống pháp luật
- 2.3.2. Tác động của các điều kiện bảo đảm
- 2.3.3. Tác động của việc tổ chức triển khai trên thực tế
- 2.3.4. Tác động của xã hội
- 2.3.5. Các yếu tố khác
- Chương 3: THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
- 3.1. Thực trạng thực hiện đảm bảo quyền con người ở phương diện phát hiện, xử lý vi phạm quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2. Thực trạng đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật ở phương diện tổ chức thực hiện hoạt động này
- 3.2.1. Thực trạng pháp luật về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2.2. Thực trạng đảm bảo quyền con người ở phương diện chủ thể có thẩm quyền kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2.2.1. Thực tế thực hiện quyền kiểm tra văn bản của chủ thể có thẩm quyền (cũng là thực hiện trách nhiệm ĐBQCN của chủ thể có trách nhiệm)
- 3.2.2.2. Thực chất quyền kiểm tra văn bản của chủ thể có thẩm quyền
- 3.2.3. Thực trạng thực hiện đảm bảo quyền con người ở phương diện đối tượng của hoạt động kiểm tra văn bản
- 3.2.3.1. Đối với văn bản quy phạm pháp luật thuộc đối tượng kiểm tra
- 3.2.3.2. Đối với văn bản có chứa quy phạm pháp luật
- 3.2.4. Thực trạng thực hiện đảm bảo quyền con người theo phương diện nội dung kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2.5. Thực trạng thực hiện đảm bảo quyền con người ở phương diện quy trình kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2.6. Thực trạng tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2.6.1. Những tác động của hệ thống pháp luật
- 3.2.6.2. Tác động của các điều kiện bảo đảm tới đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 3.2.6.3. Thực tiễn tác động của việc tổ chức triển khai công tác kiểm tra văn bản tới đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động này
- 3.2.6.4. Tác động của xã hội đến việc đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian qua
- 3.3. Đánh giá về việc đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam
- 3.3.1. Những kết quả đạt được
- 3.3.2. Những tồn tại, hạn chế
- 3.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
- 3.3.3.1. Nhiều quy định pháp luật về kiểm tra văn bản chưa đáp ứng yêu cầu thực hiện mục tiêu đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động này
- 3.3.3.2. Nhiều quy định trong hệ thống pháp luật có liên quan đến quyền con người đã cản trở việc đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản
- 3.3.3.3. Việc tổ chức thực hiện hoạt động kiểm tra văn bản không khoa học, không có sự gắn kết, chưa phát huy hiệu quả đảm bảo quyền con người
- Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM
- 4.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con người thông qua hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam
- 4.1.1. Việc nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con người phải gắn với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
- 4.1.2. Việc nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con người phải gắn với việc xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả
- 4.1.3. Nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con người phải gắn với xây dựng và phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế
- 4.1.4. Nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con người phải xuất phát từ nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra văn bản
- 4.1.5. Cần đặt hoạt động kiểm tra văn bản trong hệ thống các hoạt động đảm bảo quyền con người và là bộ phận của cơ chế bảo vệ Hiến pháp
- 4.2. Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật
- 4.2.1. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.2.1.1. Chủ thể có thẩm quyền kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.2.1.2. Đối tượng của hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.2.1.3. Về nội dung kiểm tra
- 4.2.1.4. Phương thức kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.2.1.5. Quy trình kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.2.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thúc đẩy nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.2.2.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
- 4.2.2.2. Chú trọng hoàn thiện pháp luật về quyền con người trong hệ thống các quy định pháp luật
- 4.3. Giải pháp tổ chức thực hiện hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.3.1. Tổ chức hoạt động kiểm tra văn bản nhằm đảm bảo tính độc lập tương đối của người có thẩm quyền kiểm tra
- 4.3.2. Tăng cường, củng cố các điều kiện đảm bảo phục vụ hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
- 4.3.3. Cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh để đảm bảo các quy định trong Hiến pháp, luật, pháp lệnh được hiểu và áp dụng thống nhất
- 4.3.4. Cần nghiên cứu, hình thành cơ chế bảo vệ Hiến pháp độc lập