CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA HUYỆN NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HOÁ TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2018
Lịch sử Việt Nam
Luận án "Chuyển biến kinh tế, xã hội của huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hoá từ năm 1996 đến năm 2018" nghiên cứu quá trình chuyển đổi sâu sắc và toàn diện của một huyện miền núi từng thuộc nhóm nghèo nhất cả nước. Như Xuân, sau khi chia tách từ huyện Như Thanh vào ngày 18/11/1996, ban đầu đối mặt với tình trạng trên 80% hộ đói nghèo, cận nghèo. Tuy nhiên, chỉ sau 22 năm, đến ngày 7/3/2018, huyện đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận thoát nghèo, trở thành huyện đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa và duy nhất ở khu vực Bắc Trung Bộ đạt được thành tựu này theo Chương trình 30a.
Nghiên cứu tập trung làm rõ các yếu tố tác động như điều kiện tự nhiên, xã hội, bối cảnh lịch sử và đặc biệt là các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng, Nhà nước, tỉnh Thanh Hóa và huyện Như Xuân trong giai đoạn 1996-2018. Về kinh tế, luận án phân tích sự thay đổi trong tổng giá trị sản xuất, sự phát triển của các ngành kinh tế (nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp, dịch vụ) và chuyển biến cơ cấu ngành kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng nông lâm nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Về xã hội, nghiên cứu xem xét các chuyển biến về dân số, lao động, công tác xóa đói giảm nghèo, giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong giai đoạn 1996-2010, kinh tế Như Xuân có những chuyển biến mạnh mẽ, tỷ trọng nông lâm nghiệp giảm đáng kể (từ hơn 80,3% năm 2000 xuống 43,5% năm 2010), thay vào đó là sự tăng trưởng của công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Giai đoạn 2011-2018, đặc biệt với việc triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới, các chuyển biến diễn ra mạnh mẽ hơn. Tỷ trọng nông lâm nghiệp tiếp tục giảm xuống 25,3% vào năm 2018, trong khi công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng chiếm 38% và thương mại, dịch vụ, vận tải chiếm 36,7%, trở thành các ngành kinh tế mũi nhọn. Công tác xóa đói giảm nghèo đạt thành tựu nổi bật, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo giảm từ trên 80% (1996) xuống còn 29,5% (2018). Đời sống văn hóa, xã hội được cải thiện rõ rệt với sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng giáo dục, y tế, giao thông và các hoạt động văn hóa cộng đồng.
Luận án khẳng định những thành tựu này là kết quả của sự phát huy nội lực, khai thác hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ từ Trung ương và tỉnh, cùng với sự đồng lòng của cộng đồng các dân tộc. Mặc dù còn tồn tại một số hạn chế như thu nhập nông nghiệp thấp, doanh nghiệp quy mô nhỏ, du lịch chưa phát triển xứng tầm và nguy cơ tái nghèo, nhưng những chuyển biến tích cực này tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững của Như Xuân trong tương lai.