DÂN CA MƯỜNG Ở PHÚ THỌ TRONG BỐI CẢNH ĐƯƠNG ĐẠI
Văn hóa học (Mã số: 9229040)
Luận án "Dân ca Mường ở Phú Thọ trong bối cảnh đương đại" của Tạ Thị Thu Hiền tập trung nghiên cứu một hiện tượng văn hóa dân gian độc đáo của người Mường tại Phú Thọ. Người Mường, với số lượng dân cư đông thứ hai trong tỉnh, là cộng đồng lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, đặc biệt là hệ thống âm nhạc dân gian phong phú như ví, rang, hát ru, hò đu. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội đương đại với sự tiếp biến và giao thoa văn hóa, dân ca Mường đang đối mặt với nguy cơ mai một, lãng quên do thiếu sự ghi chép và sự tiếp nhận các luồng văn hóa hiện đại của thế hệ trẻ.
Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu về sự hiện tồn, ý nghĩa và giá trị của dân ca Mường trong đời sống cộng đồng hiện nay. Luận án đã khảo cứu dân ca Mường trong quá khứ, xác định diện mạo và các thể loại hiện còn, giới thuyết bối cảnh đương đại, và xây dựng cơ sở lý luận để đánh giá giá trị của dân ca đối với đời sống người Mường nói riêng và văn hóa xã hội Phú Thọ nói chung. Phạm vi nghiên cứu bao gồm nội dung khảo sát dân ca Mường từ sau Đổi mới (1986) đến nay, kết hợp điều tra hồi cố, tập trung vào các huyện miền núi có đông người Mường sinh sống như Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập, Thanh Thủy.
Luận án sử dụng tiếp cận liên ngành văn hóa học, xã hội học, dân tộc học cùng các phương pháp định tính như tổng hợp, phân tích tài liệu, điền dã, phỏng vấn sâu, và các phương pháp chuyên ngành về phân tích nghệ thuật, sưu tầm. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự tồn tại, vận động biến đổi và thích ứng của dân ca Mường, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc thông qua việc phát huy giá trị qua sự biến đổi. Luận án cũng đưa ra các kết luận về việc phân loại dân ca theo nhu cầu sử dụng, thực trạng các thể loại còn tồn tại (hát ru, hát rang, hát ví, hát hò đu) và những thể loại bị mai một (hát ghẹo Việt - Mường). Thực hành dân ca hiện nay chủ yếu do người lớn tuổi đảm nhiệm, trong khi thế hệ trẻ có xu hướng tiếp nhận ít hơn và có sự cách điệu hóa.
Nghiên cứu đề xuất các phương án cụ thể để lưu giữ, phục hồi và phát triển dân ca Mường, bao gồm tăng cường sưu tầm, phục dựng, duy trì hoạt động ca hát cho mọi lứa tuổi và thực hiện di sản hóa để kích hoạt sự phát triển và thu hút sự quan tâm của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Công trình mong muốn đóng góp vào công tác bảo tồn, sưu tầm và gìn giữ làn điệu dân ca dân tộc, mang lại giá trị tốt đẹp cho các thế hệ Mường mai sau.
Luận án gồm 282 trang được chia làm phần chính văn và phần phụ lục. Phần chính văn gồm 189 trang với: